Theo Bộ luật Dân sự 2015, người dưới 15 tuổi gần như không thể tự đem đồ đi cầm vì mọi giao dịch ngoài nhu cầu sinh hoạt hằng ngày phải được cha mẹ hoặc người đại diện đồng ý. Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được tự xác lập nhiều giao dịch hơn, nhưng giao dịch liên quan đến xe và tài sản phải đăng ký vẫn cần người đại diện đồng ý. Trên thực tế, tiệm cầm đồ làm ăn đàng hoàng từ chối hầu hết khách dưới 18 tuổi.
Lý do tiệm từ chối không chỉ nằm ở tuổi. Món đồ một em học sinh mang đến, chiếc điện thoại, chiếc laptop hay sợi dây chuyền, thường do cha mẹ mua và rất khó xác định là của riêng em. Nếu hợp đồng bị tuyên vô hiệu, tiệm phải trả lại đồ và chỉ còn quyền đòi lại tiền. Bài này dành cho cả phụ huynh vừa phát hiện con đã cầm đồ lẫn các bạn trẻ đang cần tiền gấp: luật quy định gì, giao dịch có hiệu lực không, và cách xử lý êm nhất.
Năng lực giao dịch theo từng độ tuổi
Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015 chia người chưa thành niên thành các mốc tuổi với phạm vi tự quyết khác nhau. Áp vào chuyện cầm đồ:
| Độ tuổi | Luật cho phép | Áp vào việc cầm đồ |
|---|---|---|
| Dưới 6 tuổi | Mọi giao dịch do người đại diện xác lập, thực hiện | Không thể tự cầm |
| Từ đủ 6 đến dưới 15 tuổi | Giao dịch phải được người đại diện đồng ý, trừ giao dịch phục vụ sinh hoạt hằng ngày phù hợp lứa tuổi | Cầm đồ không phải sinh hoạt hằng ngày, phải có cha mẹ đồng ý |
| Từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi | Tự xác lập giao dịch, trừ giao dịch liên quan bất động sản, động sản phải đăng ký và giao dịch khác luật buộc phải có người đại diện đồng ý | Cầm xe: cần cha mẹ đồng ý. Đồ không đăng ký: luật không cấm tuyệt đối, nhưng phải là tài sản của chính em |
| Từ đủ 18 tuổi | Đầy đủ năng lực hành vi dân sự, trừ trường hợp luật định | Tự cầm đồ của mình |
Dòng thứ ba là chỗ nhiều người hiểu sai theo hai hướng. Một số bạn 16, 17 tuổi nghĩ mình đã đủ lớn để tự cầm mọi thứ, trong khi chiếc xe máy dù đứng tên mình cũng thuộc nhóm tài sản phải đăng ký, cần cha mẹ đồng ý. Ngược lại, có người tin rằng luật cấm tuyệt đối mọi giao dịch của người dưới 18 tuổi, điều này không đúng với đồ không phải đăng ký thật sự thuộc về em.
Ngoài Bộ luật Dân sự, tiệm còn phải tuân theo quy định về điều kiện an ninh trật tự với ngành cầm đồ, trong đó có việc kiểm tra giấy tờ tuỳ thân người mang tài sản đến và chỉ nhận tài sản hợp pháp. Chính sách từ chối khách dưới 18 tuổi ở nhiều tiệm xuất phát từ cả hai nhóm quy định này. Văn bản có thể thay đổi, nên đối chiếu bản hiện hành trước khi viện dẫn.
Vì sao tiệm uy tín thường không nhận cầm của người dưới 18 tuổi
Với tiệm, rủi ro lớn nhất là hợp đồng bị tuyên vô hiệu. Điều 125 Bộ luật Dân sự cho phép người đại diện của người chưa thành niên yêu cầu Toà án tuyên bố giao dịch vô hiệu khi giao dịch đó theo luật phải do người đại diện xác lập hoặc đồng ý. Khi đó theo Điều 131, hai bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Tiệm mất quyền thu lãi theo hợp đồng, mất quyền xử lý tài sản, lại tốn thời gian giải quyết.
Rủi ro thứ hai là nguồn gốc món đồ. Chiếc iPhone mà em lớp 11 mang tới gần như chắc chắn được cha mẹ mua. Nếu cha mẹ chứng minh đó là đồ của họ cho con dùng, việc em đem cầm là giao dịch với tài sản của người khác. Tiệm khó nói mình ngay tình khi khách là học sinh và không có hoá đơn đứng tên em.
Rủi ro thứ ba thuộc về đạo đức kinh doanh. Người trẻ cần tiền gấp thường vì những lý do mà gia đình nên được biết: nợ bạn bè, nợ trò chơi trực tuyến, bị dụ vay qua mạng, bị bắt nạt. Tiệm từ chối và khuyên em nói với người lớn là cách làm đúng, dù mất một khách hàng. Khi một nơi nào đó sẵn sàng nhận đồ của học sinh mà không hỏi gì, khả năng cao nơi đó cũng không minh bạch về lãi và cách xử lý tài sản.
Con đã lỡ đem đồ đi cầm: cha mẹ nên làm gì
Phát hiện con cầm điện thoại, laptop hay xe máy, phản ứng đầu tiên của nhiều phụ huynh là giận. Giận là bình thường, nhưng để lấy lại đồ và hiểu chuyện gì xảy ra, nên đi theo thứ tự sau:
- Nói chuyện với con trước, bình tĩnh hỏi cầm ở đâu, bao nhiêu tiền, ngày nào, có giấy biên nhận hay hợp đồng không, tiền đã dùng vào việc gì. Lý do vay quan trọng không kém món đồ, vì có thể con đang bị ai đó ép.
- Gom giấy tờ chứng minh đồ của gia đình: hoá đơn mua, hộp máy có số IMEI hoặc số sê-ri, giấy đăng ký xe, ảnh chụp cũ có món đồ, sao kê thanh toán.
- Đến tiệm cùng con, mang căn cước của cha hoặc mẹ và giấy khai sinh hoặc giấy tờ khác chứng minh quan hệ. Đề nghị xem hợp đồng để nắm số gốc, lãi đã tính, ngày đến hạn.
- Thương lượng chuộc lại theo gốc và lãi hợp lý. Đa số trường hợp, cách nhanh nhất là trả khoản gốc con đã nhận cùng phần lãi không vượt trần luật dân sự, nhận lại đồ, yêu cầu tiệm ghi xác nhận đã tất toán.
- Nếu tiệm đòi khoản vô lý hoặc đã bán đồ, gửi văn bản nêu rõ con chưa thành niên, đồ là tài sản của gia đình, cha mẹ không đồng ý giao dịch, đề nghị khôi phục tình trạng ban đầu. Giữ bản chụp có ngày.
- Khi có dấu hiệu bất thường, chẳng hạn tiệm không có giấy phép, ép giá, đe doạ, hoặc con bị người khác dụ lấy đồ đem cầm, trình báo công an xã, phường nơi tiệm hoạt động.
Có một điều cần nói thẳng: kể cả khi hợp đồng vô hiệu, gia đình thường vẫn phải hoàn trả khoản tiền con đã nhận, vì hậu quả của giao dịch vô hiệu là hai bên trả lại cho nhau. Đừng kỳ vọng lấy lại đồ mà không mất đồng nào. Phần gia đình được bảo vệ là khỏi gánh lãi vô lý và khỏi mất món đồ có giá trị lớn hơn số tiền vay.
Những tình huống đặc biệt hay gặp
Con 17 tuổi tự mua điện thoại bằng tiền làm thêm. Đây là tài sản riêng của con, không phải đăng ký. Về luật, người từ đủ 15 tuổi có thể tự giao dịch với loại tài sản này. Nhưng tiệm vẫn có thể từ chối vì khó xác minh, và phần lớn sẽ từ chối. Hoá đơn đứng tên con và giấy tờ tuỳ thân là thứ duy nhất giúp chứng minh.
Con mượn căn cước của anh chị hoặc bạn để đi cầm. Dùng giấy tờ của người khác để giao dịch là sai và có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý cho cả người cho mượn lẫn người dùng. Cha mẹ nên xử lý ngay, nói chuyện với tiệm và với người đã cho mượn giấy tờ.
Con cầm xe máy của gia đình. Xe là tài sản phải đăng ký, lại thường đứng tên cha hoặc mẹ. Tiệm nhận chiếc xe này từ người chưa thành niên mà không có giấy uỷ quyền là đã làm sai quy trình cơ bản. Cha mẹ có cơ sở mạnh để yêu cầu trả lại xe khi hoàn lại tiền gốc.
Con bị người lớn dụ đem đồ nhà đi cầm hộ. Đây là tình huống cần trình báo, không chỉ là chuyện tiền. Người lợi dụng trẻ em để chiếm đoạt tài sản có thể phải chịu trách nhiệm theo luật hình sự. Ghi lại tin nhắn, tên tài khoản mạng xã hội, thời gian, địa điểm trước khi trao đổi với công an.
Con nợ qua ứng dụng vay hoặc mạng xã hội rồi cầm đồ để trả. Các nền tảng cho vay hợp pháp không cho người chưa thành niên vay. Khoản nợ con đang gánh nhiều khả năng đến từ nguồn bất hợp pháp. Thay vì chỉ chuộc đồ, cha mẹ nên xem lại toàn bộ khoản nợ đó với sự hỗ trợ của nhà trường hoặc cơ quan chức năng.
Bạn dưới 18 tuổi đang cần tiền: những lựa chọn an toàn hơn
Nếu bạn đang đọc bài này vì chính mình cần tiền gấp, hãy biết rằng đi cầm đồ khi chưa đủ tuổi gần như luôn đưa bạn đến một trong hai nơi: tiệm làm đúng sẽ từ chối, còn nơi chịu nhận thường là chỗ bạn ít được bảo vệ nhất. Món đồ bạn đem đi có thể mất trắng vì một điều khoản bạn chưa đọc kỹ, và gia đình vẫn sẽ biết.
Lựa chọn đầu tiên, khó nhưng hiệu quả nhất, là nói với một người lớn bạn tin: cha mẹ, anh chị, cô chú, hoặc giáo viên chủ nhiệm. Số tiền bạn đang lo thường nhỏ hơn bạn tưởng khi đặt cạnh khả năng xoay xở của cả gia đình. Nếu chuyện liên quan đến việc bị đe doạ hoặc bị bắt nạt, nhà trường và công an phường có trách nhiệm hỗ trợ.
Lựa chọn thứ hai là bán hẳn món đồ của chính bạn với sự đồng ý của cha mẹ, thay vì cầm. Bán thì không phát sinh lãi, không có ngày đến hạn, không có nguy cơ mất món đồ lớn để đổi lấy khoản tiền nhỏ. Và nếu bạn cần tiền cho việc học, nhiều trường và địa phương có quỹ khuyến học, học bổng hoặc chương trình hỗ trợ học sinh khó khăn, đáng để hỏi trước khi nghĩ đến chuyện vay.
Câu hỏi thường gặp
Đủ 18 tuổi rồi nhưng chưa có căn cước thì có cầm đồ được không?
Tiệm bắt buộc kiểm tra giấy tờ tuỳ thân có ảnh của người mang tài sản đến cầm. Không có căn cước hoặc hộ chiếu còn hạn thì gần như không tiệm nào nhận. Bạn nên làm thủ tục cấp căn cước trước, việc này làm tại công an cấp xã hoặc qua Cổng Dịch vụ công.
Tiệm nhận cầm đồ của học sinh có bị xử lý không?
Tuỳ hành vi cụ thể. Tiệm nhận tài sản không rõ nguồn gốc, không kiểm tra giấy tờ, không lập hợp đồng đúng quy định có thể bị xử lý theo quy định về an ninh trật tự. Phụ huynh có thể phản ánh với công an xã, phường nơi tiệm hoạt động, kèm biên nhận và thông tin cụ thể.
Cha mẹ có thể chuộc thay con mà không cần con đi cùng không?
Được, nếu cha mẹ chứng minh được quan hệ và quyền với món đồ, kèm biên nhận hoặc hợp đồng cầm. Tuy nhiên tiệm thường muốn gặp người đã ký để đối chiếu. Đi cùng con giúp mọi việc nhanh hơn và cũng là dịp để hiểu vì sao con cần tiền.
Thời hạn cha mẹ yêu cầu huỷ giao dịch là bao lâu?
Bộ luật Dân sự giới hạn thời hiệu yêu cầu Toà án tuyên bố giao dịch vô hiệu do người chưa thành niên xác lập, tính từ khi người đại diện biết hoặc phải biết về giao dịch. Mức cụ thể nên đối chiếu Điều 132 trong văn bản hiện hành và hỏi luật sư nếu định khởi kiện.
Con đã 18 tuổi nhưng vẫn đang đi học, cha mẹ có đòi lại đồ được không?
Từ đủ 18 tuổi, con có đầy đủ năng lực tự giao dịch. Cha mẹ chỉ có quyền đòi lại nếu chứng minh món đồ là tài sản của mình chứ không phải đã cho con. Cách giải quyết thường là thương lượng chuộc lại và nói chuyện với con về khoản nợ.
