Câu trả lời ngắn: tuỳ loại tài sản. Với xe máy, ô tô và những tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, nếu đó là tài sản chung thì việc đem cầm phải có thoả thuận bằng văn bản của cả hai vợ chồng theo khoản 2 Điều 35 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, dù giấy đăng ký chỉ đứng tên một người. Với vàng, đồng hồ, điện thoại, laptop, tức là động sản không phải đăng ký, người đang giữ món đồ thường được coi là có quyền giao dịch với tiệm ngay tình, nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm với người kia trong nội bộ gia đình.
Vì vậy, khi một bên chở xe đi cầm một mình, tiệm làm đúng quy trình sẽ hỏi giấy đăng ký kết hôn hoặc yêu cầu cả hai cùng ký, hoặc có giấy đồng ý của người còn lại. Đây không phải tiệm làm khó, mà là để hợp đồng không bị kéo vào tranh chấp gia đình về sau. Phần dưới giải thích cách xác định món đồ là của chung hay của riêng, từng loại tài sản cần giấy gì, và nếu người kia đã lỡ đem đồ đi cầm thì bạn có thể làm gì.
Món đồ là tài sản chung hay tài sản riêng
Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 xác định tài sản chung gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, sản xuất kinh doanh, hoa lợi lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân, tài sản được thừa kế chung hoặc tặng cho chung, và tài sản hai người thoả thuận là tài sản chung. Một quy tắc rất hay bị bỏ qua nằm ở khoản 3 của điều này: khi không có căn cứ chứng minh là tài sản riêng thì tài sản đang tranh chấp được coi là tài sản chung.
Tài sản riêng theo Điều 43 là tài sản mỗi người có trước khi kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân; tài sản được chia riêng; đồ dùng, tư trang cá nhân; và một số loại khác theo luật. Thực tế gia đình thì ranh giới không gọn như vậy. Chiếc xe mua sau cưới bằng tiền lương của chồng vẫn là tài sản chung, dù chỉ chồng đi làm. Bộ vàng cưới hai họ trao tại lễ thường được coi là tặng cho chung, trừ khi có căn cứ cho thấy mẹ đẻ tặng riêng con gái.
Muốn khẳng định một món là tài sản riêng, bạn cần giấy tờ: hoá đơn ghi ngày mua trước ngày đăng ký kết hôn, giấy tặng cho riêng, văn bản thừa kế, hoặc văn bản thoả thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân. Không có những thứ đó, hãy mặc định món đồ là của chung khi tính chuyện đem cầm. Cách nghĩ này giúp bạn tránh được phần lớn rắc rối ở các mục bên dưới.
Từng loại tài sản: một người đi cầm có được không
Khoản 2 Điều 35 liệt kê ba nhóm tài sản chung mà việc định đoạt bắt buộc phải có thoả thuận bằng văn bản của hai vợ chồng: bất động sản; động sản phải đăng ký quyền sở hữu; tài sản đang là nguồn tạo ra thu nhập chủ yếu của gia đình. Đem cầm là dùng tài sản để bảo đảm khoản vay, có thể dẫn đến việc tài sản bị xử lý, nên các tiệm cẩn thận thường áp quy tắc này. Bảng tóm tắt cách áp dụng phổ biến:
| Tài sản chung | Một người tự cầm | Tiệm thường yêu cầu |
|---|---|---|
| Xe máy, ô tô (có đăng ký) | Cần văn bản đồng ý của người kia | Hai vợ chồng cùng ký, hoặc giấy đồng ý, có nơi đòi công chứng hoặc chứng thực |
| Máy móc, xe tải đang dùng kiếm sống chính | Cần văn bản đồng ý dù không phải đăng ký | Như trên, kèm hỏi kỹ mục đích vay |
| Vàng, trang sức, đồng hồ | Thường giao dịch được nếu đang giữ món đồ | Căn cước người cầm, hoá đơn nếu có |
| Điện thoại, laptop, máy ảnh | Thường giao dịch được nếu đang giữ món đồ | Căn cước, hộp máy, mật khẩu hoặc tình trạng tài khoản |
| Sổ đỏ, nhà đất | Không, và tiệm cầm đồ gần như không nhận | Thuộc thủ tục thế chấp ở tổ chức tín dụng |
Lưu ý dòng thứ hai: một chiếc máy may công nghiệp hay chiếc xe ba gác là nguồn thu nhập chính của cả nhà cũng thuộc diện phải có đồng ý của hai người, dù nó không có giấy đăng ký. Còn với vàng và điện thoại, Điều 32 của luật bảo vệ bên thứ ba ngay tình: vợ hoặc chồng đang chiếm hữu động sản không phải đăng ký được coi là người có quyền giao dịch với tài sản đó. Tiệm ngay tình nhận cầm chiếc nhẫn từ tay người vợ thì người chồng khó đòi tiệm trả lại mà không chuộc.
Yêu cầu giấy tờ cụ thể khác nhau giữa các tiệm, và quy định có thể được sửa đổi. Trước khi đi, bạn nên hỏi tiệm cần những gì và đối chiếu văn bản luật hiện hành trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
Cầm xe là tài sản chung khi chỉ một người đứng tên: chuẩn bị gì
Trường hợp hay gặp nhất là chiếc xe mua sau cưới, cà vẹt đứng tên chồng, chồng mang đi cầm. Để giao dịch suôn sẻ và không bị nghi ngờ về sau, hai vợ chồng nên chuẩn bị theo thứ tự:
- Mang giấy đăng ký xe bản gốc và căn cước của người đứng tên. Tiệm sẽ đối chiếu số khung, số máy trên giấy với xe.
- Mang căn cước của người còn lại và giấy chứng nhận kết hôn (hoặc thông tin trên ứng dụng định danh điện tử nếu tiệm chấp nhận) để tiệm biết xe thuộc thời kỳ hôn nhân.
- Tốt nhất là cả hai cùng đến ký vào hợp đồng, mục bên cầm cố ghi tên cả hai người. Đây là cách nhanh và ít tranh cãi nhất.
- Nếu người kia không đi được, lập giấy đồng ý cho cầm cố tài sản chung, ghi rõ tên tài sản, biển số, số khung số máy, số tiền vay tối đa, tên tiệm hoặc để trống bên nhận nhưng ghi rõ thời hạn. Hỏi trước tiệm có cần công chứng hoặc chứng thực chữ ký không.
- Đọc lại hợp đồng xem đã ghi đúng tên người cầm, đúng tài sản, có điều khoản trả phần chênh lệch khi xử lý tài sản hay chưa, rồi mỗi bên giữ một bản.
Nếu tiệm nhận cầm chiếc xe tài sản chung mà không hỏi gì về người còn lại, đừng coi đó là thuận tiện. Một tiệm dễ dãi chỗ này cũng thường dễ dãi ở những chỗ khác, như lãi, phí và cách xử lý khi bạn chậm chuộc. Bạn có thể tra tiệm khác trong danh bạ theo tỉnh thành rồi so sánh.
Người kia lỡ đem đồ đi cầm mà bạn không biết: làm gì
Trước hết, xác định món đồ thuộc loại nào trong bảng ở trên. Nếu là xe có đăng ký hay tài sản tạo thu nhập chính, giao dịch thiếu sự đồng ý bằng văn bản của bạn có thể bị yêu cầu tuyên bố vô hiệu, trừ trường hợp luật bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình. Hệ quả của giao dịch vô hiệu theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015 là các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận: tiệm trả xe, phía gia đình trả lại khoản tiền đã vay. Nghĩa là gia đình vẫn phải lo tiền gốc, chỉ là thoát được các điều khoản bất lợi trong hợp đồng.
Cách thực tế thường nhanh hơn: đến tiệm cùng người đã cầm, xem hợp đồng, nắm rõ số gốc, lãi, ngày đến hạn. Nếu chưa đủ tiền chuộc, bạn có thể thông báo bằng văn bản cho tiệm rằng tài sản là tài sản chung, bạn không đồng ý việc cầm cố, đề nghị tiệm không xử lý tài sản và giữ nguyên hiện trạng trong lúc gia đình thu xếp. Văn bản này nên có ngày, chữ ký, giữ lại bản chụp hoặc ảnh tiệm ký nhận.
Đừng tự ý giành lại đồ trong tiệm hay đe doạ nhân viên, việc đó khiến bạn từ người có lý thành người sai. Nếu tiệm không hợp tác và giá trị tài sản lớn, bạn có thể nhờ luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý tư vấn về việc khởi kiện yêu cầu tuyên bố hợp đồng vô hiệu. Thời hiệu yêu cầu Toà án tuyên bố một giao dịch vô hiệu thường có giới hạn (Điều 132 Bộ luật Dân sự), nên đừng để vụ việc kéo dài nhiều năm.
Khoản vay từ việc cầm đồ là nợ chung hay nợ riêng
Nợ chung khi hai người cùng thoả thuận vay. Theo Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do vợ chồng cùng thoả thuận xác lập là nghĩa vụ chung. Cả hai cùng ký hợp đồng cầm xe thì cả hai cùng chịu trách nhiệm trả.
Nợ chung khi vay để lo nhu cầu thiết yếu của gia đình. Một bên tự đi cầm để đóng học phí cho con, trả viện phí, mua lương thực, thì khoản nợ này vẫn có thể được coi là nghĩa vụ chung dù người kia không ký, vì luật buộc vợ chồng liên đới với giao dịch đáp ứng nhu cầu thiết yếu (Điều 30).
Nợ riêng khi dùng vào việc riêng không vì gia đình. Điều 45 quy định nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do một bên xác lập, thực hiện không vì nhu cầu của gia đình là nghĩa vụ riêng. Người đi vay phải tự trả bằng tài sản riêng của mình. Chứng minh khoản tiền đã được dùng vào đâu là việc khó, nên giữ lại tin nhắn, sao kê, hoá đơn có liên quan.
Ly thân hay đang làm thủ tục ly hôn không làm tài sản hết là của chung. Chừng nào tài sản chung chưa được chia theo thoả thuận hoặc theo bản án, quyết định của Toà án, nó vẫn là tài sản chung. Thời điểm này là lúc tranh chấp hay phát sinh nhất, nên nếu một bên đem xe hoặc vàng đi cầm, bên kia nên lập ngay văn bản thông báo với tiệm và lưu lại chứng cứ.
Thoả thuận rõ trong nhà là cách phòng hơn chữa. Vợ chồng có thể lập văn bản ghi món nào là của riêng ai, món nào chung, và ai được tự quyết những khoản giao dịch nhỏ. Văn bản này không cần phức tạp, nhưng giúp cả hai và cả tiệm biết rõ ai có quyền gì khi cần tiền gấp.
Câu hỏi thường gặp
Cà vẹt xe đứng tên vợ thì chồng cầm được không?
Người không đứng tên trên giấy đăng ký thường bị tiệm từ chối nếu không có giấy uỷ quyền của người đứng tên. Cách đơn giản là vợ cùng đến ký, hoặc lập văn bản uỷ quyền kèm đồng ý cho cầm cố tài sản chung, hỏi trước tiệm có yêu cầu công chứng hay chứng thực không.
Giấy đồng ý cho cầm tài sản chung có bắt buộc công chứng không?
Luật yêu cầu thoả thuận bằng văn bản với tài sản chung phải đăng ký, còn việc công chứng hay chứng thực chữ ký thường do tiệm đặt ra để chắc chắn chữ ký là thật. Có công chứng hoặc chứng thực thì giấy có giá trị chứng minh mạnh hơn khi xảy ra tranh chấp.
Nhẫn cưới có phải tài sản chung không?
Thường phụ thuộc nguồn gốc. Nhẫn mua bằng tiền chung hoặc được tặng chung tại lễ cưới hay được coi là tài sản chung. Nhẫn hoặc vàng do gia đình một bên tặng riêng có thể là tài sản riêng nếu chứng minh được. Không chứng minh được thì luật coi là tài sản chung.
Người chưa đăng ký kết hôn, chỉ sống chung thì sao?
Nam nữ sống chung không đăng ký kết hôn không phát sinh chế độ tài sản chung vợ chồng như trên. Tài sản đứng tên ai hoặc ai bỏ tiền mua thì thường là của người đó, hoặc là sở hữu chung theo phần nếu cùng góp. Khi tranh chấp, mỗi bên phải tự chứng minh phần mình đóng góp.
Vợ hoặc chồng đã mất thì người còn lại cầm xe được không?
Phần tài sản chung của người đã mất trở thành di sản thừa kế. Muốn cầm chiếc xe đó, người còn lại thường phải làm xong thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản, sang tên đăng ký. Chưa xong thủ tục thì tiệm làm đúng quy trình sẽ không nhận.
Tiệm có quyền đòi xem giấy đăng ký kết hôn không?
Tiệm có thể yêu cầu để xác định tình trạng tài sản, nhất là với xe và tài sản giá trị lớn. Bạn có quyền từ chối, khi đó tiệm cũng có quyền không nhận cầm. Thông tin cá nhân bạn cung cấp chỉ nên dùng cho hợp đồng, không được tiệm chia sẻ cho người khác.
