Phần lớn từ ngữ ở tiệm cầm đồ xoay quanh bốn việc: đưa đồ vào (định giá, cầm giữ, cầm giấy), giữ khoản vay sống (đóng lãi, gia hạn), lấy đồ ra (chuộc, chuộc trước hạn) và khi không lấy ra được (quá hạn, thanh lý, tiền chênh lệch). Nắm được khoảng hai chục chữ này, bạn đọc hiểu gần hết một tờ hợp đồng cầm cố và không bị gật đầu cho qua những câu nhân viên nói nhanh.
Nhiều từ là tiếng lóng của nghề, không có trong văn bản luật: "cà vẹt", "cầm giấy", "đóng lãi", "ký bán". Khi một từ có cách hiểu khác nhau giữa các tiệm, phần giải nghĩa dưới đây ghi rõ, kèm điều bạn nên hỏi lại để hai bên hiểu cùng một nghĩa trước khi ký.
Nhóm 1: từ ngữ lúc mang đồ đến tiệm
Đây là những chữ bạn nghe trong mười lăm phút đầu, khi nhân viên xem đồ và báo số tiền. Hai cặp hay bị lẫn nhất là "giá trị định giá" với "số tiền cho vay", và "cầm giữ đồ" với "cầm giấy".
| Thuật ngữ | Nghĩa thực tế | Nên hỏi lại |
|---|---|---|
| Cầm cố tài sản | Tên gọi trong Bộ luật Dân sự 2015 của việc cầm đồ: bạn giao tài sản của mình cho bên nhận cầm cố giữ để bảo đảm khoản vay. | Hợp đồng ghi rõ là hợp đồng cầm cố, hay một loại giấy khác? |
| Bên cầm cố / bên nhận cầm cố | Bên cầm cố là bạn, người mang đồ đến. Bên nhận cầm cố là tiệm. Trong hợp đồng hai cụm này đứng cạnh nhau nên rất dễ đọc nhầm vai. | Tên trên hợp đồng có đúng tên trên giấy phép của tiệm không? |
| Định giá | Nhân viên kiểm tra và ước giá trị món đồ, thường dựa trên giá tiệm có thể bán lại nhanh chứ không phải giá bạn mua. | Định giá dựa trên những lỗi nào của máy, của xe? |
| Số tiền cho vay | Khoản bạn thực nhận, thường chỉ bằng một phần giá trị định giá. Đây mới là con số dùng để tính lãi. | Có bị trừ phí nào ngay khi nhận tiền không? |
| Cầm giữ đồ | Món đồ nằm trong kho của tiệm đến khi bạn chuộc. | Đồ được cất ở đâu, có niêm phong không? |
| Cầm giấy | Bạn giữ và dùng tài sản, tiệm chỉ giữ giấy tờ gốc, hay gặp với xe máy, ô tô. | Tiệm có bắt ký thêm giấy tờ nào ngoài hợp đồng cầm cố? |
| Cà vẹt | Cách gọi dân gian của giấy chứng nhận đăng ký xe, gốc từ tiếng Pháp "carte verte" (thẻ xanh). | Tiệm có giữ cả căn cước của bạn không? Nếu có, đó là dấu hiệu nên dừng. |
| Chính chủ | Tài sản đứng tên bạn trên giấy đăng ký hoặc hoá đơn. | Không chính chủ thì cần giấy tờ gì để chứng minh quyền định đoạt? |
Chữ "cầm giấy" cần để ý thêm một lớp: tiệm chỉ giữ giấy nên rủi ro của họ cao hơn, và một số nơi bù lại bằng cách bắt ký giấy bán xe. Đó là lý do cột cuối luôn có một câu hỏi về giấy tờ ký kèm.
Nhóm 2: từ ngữ trên tờ hợp đồng và biên nhận
Hợp đồng cầm cố. Văn bản ghi tên hai bên, mô tả tài sản, số tiền vay, lãi, thời hạn và cách xử lý khi quá hạn. Bản của bạn phải có chữ ký của cả hai bên, không chỉ chữ ký của bạn.
Biên nhận (phiếu cầm). Tờ giấy ngắn hơn, thường có mã số, dùng khi chuộc hoặc đóng lãi. Có tiệm gộp biên nhận vào hợp đồng, có tiệm tách riêng. Mất tờ này không mất quyền chuộc, nhưng thủ tục rắc rối hơn hẳn, nên chụp ảnh lại ngay khi nhận.
Mô tả tài sản. Dòng ghi tên đồ, số khung số máy với xe, số IMEI hoặc số seri với điện thoại và laptop, trọng lượng và tuổi vàng với trang sức. Mô tả càng chi tiết thì khi chuộc càng dễ đối chiếu, nhất là các vết trầy có sẵn.
Niêm phong. Đồ được cho vào túi hoặc hộp, dán tem và hai bên cùng ký lên mép dán. Hay gặp với vàng, đồng hồ, điện thoại. Khi chuộc, bạn kiểm tra tem còn nguyên rồi mới mở.
Kỳ hạn. Khoảng thời gian của một vòng vay, có thể tính theo ngày, theo tuần hoặc theo tháng. Hết kỳ hạn bạn phải chuộc hoặc đóng lãi để gia hạn, nếu không sẽ bước sang trạng thái quá hạn.
Lãi suất và phí. Lãi là tiền trả cho việc dùng khoản vay. Phí là những khoản thu thêm như phí bảo quản, phí lưu kho, phí định giá. Hai thứ này cộng lại mới là chi phí thật. Bộ luật Dân sự đặt trần lãi do các bên thoả thuận ở mức 20%/năm, còn cách tính chi tiết thuộc chuyên mục lãi suất và phí.
Lãi theo ngày, theo tháng. Ở quầy người ta hay nói theo kiểu "bao nhiêu nghìn trên một triệu một ngày". Nghe nhỏ, nhưng quy ra phần trăm năm thì khác hẳn, nên khi nghe con số kiểu này bạn nên xin ghi rõ phần trăm vào hợp đồng.
Nhóm 3: từ ngữ khi đang vay và khi chuộc
Nhóm này quyết định bạn tốn bao nhiêu tiền. Cùng một chữ "đóng lãi" nhưng có tiệm hiểu là đóng xong thì tự động gia hạn, có tiệm bắt ký lại hợp đồng mới.
- Đóng lãi: trả phần lãi (và phí nếu có) của kỳ đã qua mà chưa trả gốc. Món đồ vẫn nằm ở tiệm. Luôn đòi giấy ghi nhận đã đóng, kể cả khi chuyển khoản.
- Gia hạn: kéo dài thời hạn vay thêm một kỳ, thường đi kèm đóng lãi. Hỏi rõ gia hạn có phát sinh phí mới hay ký hợp đồng mới không, vì một số nơi tính phí hồ sơ lại từ đầu.
- Trả bớt gốc (giảm gốc): trả một phần tiền vay để kỳ sau lãi tính trên số nhỏ hơn. Không phải tiệm nào cũng nhận, nên hỏi trước khi ký.
- Vay thêm (cầm thêm): lấy thêm tiền trên cùng món đồ khi giá trị định giá còn dư. Thực chất là sửa khoản vay, cần ghi nhận bằng giấy.
- Chuộc: trả đủ gốc, lãi, phí để lấy lại tài sản và kết thúc hợp đồng.
- Chuộc trước hạn: chuộc khi chưa hết kỳ hạn. Câu cần hỏi là lãi tính theo số ngày thực tế hay tính tròn cả kỳ, vì chênh lệch có khi đáng kể.
- Chuộc hộ: người khác mang biên nhận đi chuộc thay bạn, thường cần giấy uỷ quyền và giấy tờ tuỳ thân của cả hai.
Với mỗi lần đóng lãi hay gia hạn, việc nên làm là ghi lại ngày, số tiền và người nhận vào cùng một chỗ, ví dụ ghi chú trong điện thoại. Sau ba bốn kỳ, chính bảng ghi này giúp bạn thấy mình đã trả bao nhiêu lãi so với tiền gốc.
Nhóm 4: quá hạn, thanh lý và tiền chênh lệch
Quá hạn (trễ hạn) là khi hết kỳ hạn mà bạn chưa chuộc cũng chưa gia hạn. Nhiều hợp đồng có thêm một khoảng thời gian ân hạn, vài ngày tiệm vẫn cho chuộc hoặc đóng lãi bình thường, có thể kèm lãi quá hạn hoặc phí trễ hạn. Con số ân hạn khác nhau giữa các tiệm, chỉ có giá trị khi ghi trong hợp đồng.
Thanh lý là việc tiệm bán tài sản để thu hồi khoản vay sau khi bạn không thực hiện nghĩa vụ. Theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự về xử lý tài sản bảo đảm, việc xử lý phải theo phương thức hai bên đã thoả thuận, và bên giữ tài sản phải báo trước cho bạn. Chi tiết từng bước nằm ở chuyên mục chuộc đồ và thanh lý.
Tiền chênh lệch là phần dư khi số tiền bán được lớn hơn tổng gốc, lãi và chi phí xử lý. Về nguyên tắc phần dư này thuộc về bạn. Ngược lại, nếu bán không đủ, phần thiếu bạn vẫn có thể phải trả tiếp. Nhiều người tưởng "mất đồ là hết nợ", điều này không đúng trong mọi trường hợp.
Ký bán, hợp đồng mua bán kèm theo là tiếng lóng chỉ việc tiệm bắt ký một giấy bán tài sản song song với giấy cầm. Đây là kiểu giấy tờ khiến bạn mất quyền đòi tiền chênh lệch, vì trên giấy bạn đã bán đứt. Nếu được đưa ký loại giấy này, bạn có quyền từ chối và tìm tiệm khác.
Nhóm 5: từ ngữ riêng theo từng loại đồ
Mỗi loại tài sản có vài chữ chuyên môn mà nhân viên dùng như mặc định. Bảng dưới chỉ giải nghĩa ngắn để bạn theo kịp cuộc nói chuyện, phần định giá chi tiết nằm ở các chuyên mục riêng về xe, điện thoại và vàng.
| Loại đồ | Thuật ngữ hay nghe | Nghĩa ngắn |
|---|---|---|
| Xe máy, ô tô | Số khung, số máy, odo, đời xe | Số khung và số máy đóng trên xe phải khớp giấy đăng ký. Odo là đồng hồ quãng đường đã chạy. Đời xe là năm sản xuất. |
| Điện thoại, laptop | IMEI, số seri, iCloud, tài khoản Google, máy lock, máy quốc tế | IMEI và seri là mã định danh thiết bị. iCloud và tài khoản Google gắn với khoá kích hoạt. Máy lock là máy chỉ dùng được với một nhà mạng nước ngoài. |
| Vàng, trang sức | Tuổi vàng, 9999, 750, giá mua vào, hao | Tuổi vàng là hàm lượng vàng. 9999 là vàng gần như nguyên chất, 750 là vàng 18K. Tiệm thường tính theo giá mua vào của thị trường. Hao là phần trừ do đá, hàn, móc khoá. |
| Đồng hồ | Fullbox, hộp sổ, bảo hành thẻ | Fullbox là còn đủ hộp, sổ, thẻ bảo hành từ hãng. Thiếu những thứ này giá định giá thường giảm. |
Nếu nghe một từ không có trong danh sách, cứ hỏi thẳng "chữ này nghĩa là gì, ảnh hưởng gì đến số tiền mình nhận". Một nhân viên làm ăn đàng hoàng sẽ giải thích được trong một câu, còn ai né câu hỏi thì đó là tín hiệu nên cân nhắc lại.
Câu hỏi thường gặp
Cầm đồ và cầm cố có phải là một không?
Về bản chất là một. Cầm cố là tên gọi trong Bộ luật Dân sự, chỉ việc giao tài sản để bảo đảm nghĩa vụ. Cầm đồ là cách gọi đời thường của việc cầm cố tại cơ sở kinh doanh dịch vụ cầm đồ, nơi phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự.
Thế chấp khác cầm cố ở chỗ nào?
Khi cầm cố, tài sản được giao cho bên nhận cầm cố giữ. Khi thế chấp, bạn vẫn giữ và dùng tài sản, bên cho vay giữ giấy tờ và thường đăng ký biện pháp bảo đảm. Cầm giấy xe ở tiệm gần với thế chấp hơn về hình thức, nên đọc kỹ tên loại hợp đồng.
Cà vẹt xe bản sao có cầm được không?
Gần như không tiệm nào nhận bản sao hay bản chụp, vì không có giá trị đối chiếu khi sang tên hay xử lý tài sản. Nếu mất bản gốc, bạn cần làm thủ tục cấp lại giấy đăng ký xe tại cơ quan công an trước rồi mới tính chuyện cầm.
Đóng lãi rồi có cần ký giấy gì không?
Nên có. Ít nhất là một biên nhận ghi ngày đóng, số tiền, kỳ được gia hạn và chữ ký người nhận. Nếu chuyển khoản, nội dung chuyển nên ghi mã hợp đồng và chụp lại màn hình giao dịch để đối chiếu khi chuộc.
Thời gian ân hạn có phải tiệm nào cũng cho không?
Không. Ân hạn là thoả thuận riêng của từng tiệm, có nơi cho vài ngày, có nơi không cho ngày nào. Nếu nhân viên nói miệng là có ân hạn, bạn nên đề nghị ghi số ngày đó vào hợp đồng để tránh tranh cãi về sau.
Tiệm thanh lý đồ rồi thì còn đòi được gì?
Bạn có quyền hỏi số tiền bán được, các khoản đã trừ và phần chênh lệch nếu có. Nên yêu cầu tiệm đưa bảng kê bằng văn bản. Nếu không được giải quyết, bạn có thể khiếu nại hoặc nhờ hoà giải ở phường, xã nơi tiệm hoạt động.
