Câu trả lời ngắn: kinh doanh cầm đồ đúng luật có thể có lời, nhưng biên lời mỏng hơn nhiều so với lời đồn. Doanh thu chính của tiệm là tiền lãi, mà lãi suất thoả thuận trong cầm cố bị giới hạn bởi Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, không quá 20%/năm trên số tiền cho vay. Nghĩa là mỗi 100 triệu đang nằm trong hợp đồng, cả năm tiệm thu tối đa khoảng 20 triệu tiền lãi, trước khi trừ mặt bằng, lương, điện, rủi ro và thuế. Tiệm lời hay lỗ phụ thuộc ba thứ: bao nhiêu vốn thật sự được cho vay, chi phí cố định mỗi tháng, và số tiền mất khi đồ quá hạn bán không đủ bù khoản vay.
Các con số "mỗi triệu vài nghìn đồng một ngày" truyền miệng trên mạng phần lớn vượt xa trần 20%/năm, tức là phần vượt không có hiệu lực và có thể bị xử phạt, thậm chí xử lý hình sự khi ở mức gấp nhiều lần. Bài này tính theo khung hợp pháp, với số liệu giả định để bạn tự thay bằng số của mình trước khi quyết định bỏ vốn. Không có kịch bản nào ở đây là lời hứa lợi nhuận.
Tiền lời của tiệm cầm đồ thật ra đến từ đâu
Người mới hay nhìn dòng tiền qua quầy rồi tưởng là doanh thu. Khách chuộc một chiếc xe cầm 15 triệu, tiệm nhận về 15 triệu cộng tiền lãi, nhưng 15 triệu đó là tiền gốc của chính tiệm quay về, không phải tiền kiếm được. Phần thu nhập thật chỉ là tiền lãi của số ngày khách giữ tiền. Cách nghĩ đúng là coi tiệm như một quỹ cho vay nhỏ: tiền nằm trong hợp đồng thì sinh lãi, tiền nằm trong két thì không sinh gì.
Ngoài lãi, tiệm có thể thu một số khoản phí nếu đó là dịch vụ có thật và được ghi rõ trong hợp đồng, ví dụ chi phí gửi giữ ô tô hay bảo quản đồ cồng kềnh. Ranh giới ở đây rất mỏng: phí đặt ra chỉ để cộng thêm vào lãi cho vượt trần thường bị coi là lãi trá hình, và rủi ro pháp lý thuộc về tiệm. Danh mục lãi suất và phí của trang có bài riêng phân tích chuyện này từ phía người đi cầm.
Còn tiền bán đồ thanh lý thì sao? Khi khách không chuộc, tiệm được xử lý tài sản theo hợp đồng và luật dân sự, nhưng số tiền bán ra trước hết dùng bù khoản gốc, lãi và chi phí xử lý. Phần dư, nếu có, thuộc về người đi cầm và phải trả lại. Vì vậy, thanh lý không phải nguồn lời; nó chỉ là cách thu hồi vốn, và thường là nơi tiệm mất tiền chứ không phải kiếm thêm.
Trần 20%/năm quy ra từng ngày, từng tháng
Để so với cách tính quen miệng trong nghề, bảng dưới quy trần lãi suất về các đơn vị hay dùng. Số làm tròn, tính năm 365 ngày:
| Đơn vị | Mức tối đa theo trần 20%/năm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trên 1 triệu đồng, mỗi ngày | khoảng 548 đồng | 1.000.000 × 20% ÷ 365 |
| Trên 1 triệu đồng, mỗi tháng 30 ngày | khoảng 16.400 đồng | tương đương khoảng 1,64% một tháng |
| Trên 10 triệu đồng, mỗi tháng | khoảng 164.000 đồng | một chiếc điện thoại tầm trung cầm 10 triệu |
| Trên 100 triệu đồng, cả năm | 20 triệu đồng | chỉ khi số tiền đó nằm trong hợp đồng đủ 12 tháng |
Hai điều rút ra từ bảng. Thứ nhất, doanh thu tối đa của tiệm tỉ lệ thẳng với số vốn đang được cho vay, không phải số vốn bạn có. Thứ hai, tiệm không có cách hợp pháp nào để tăng lãi trên mỗi đồng vốn vượt mức này, nên mọi cải thiện phải đến từ phía chi phí và rủi ro.
Văn bản về lãi suất và cách áp dụng cho dịch vụ cầm đồ có thể được sửa đổi, hướng dẫn thêm. Trước khi lập kế hoạch kinh doanh, bạn tra văn bản hiện hành trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc hỏi luật sư.
Hai kịch bản giả định: thuê mặt bằng và dùng nhà sẵn
Toàn bộ số dưới đây là giả định để minh hoạ cách tính, không phải số liệu của tiệm nào. Mức thuê, lương và tỉ lệ sử dụng vốn mỗi nơi một khác.
| Khoản mục mỗi tháng | Kịch bản A: thuê mặt bằng | Kịch bản B: nhà sẵn, chủ tự đứng quầy |
|---|---|---|
| Vốn chủ bỏ ra để cho vay | 600 triệu | 1,5 tỷ |
| Tỉ lệ vốn bình quân nằm trong hợp đồng | 75% (450 triệu) | 70% (1,05 tỷ) |
| Tiền lãi tối đa theo trần (20%/năm ÷ 12) | khoảng 7,5 triệu | khoảng 17,5 triệu |
| Thuê mặt bằng | 7 triệu | 0 |
| Lương một nhân viên | 7 triệu | 0 (chủ tự làm, chưa tính công) |
| Điện, mạng, camera, phần mềm, bảo trì phòng cháy | 1,5 triệu | 1,5 triệu |
| Dự phòng lỗ thanh lý, giả định 1% vốn cho vay mỗi năm | khoảng 0,4 triệu | khoảng 0,9 triệu |
| Còn lại trước thuế | âm khoảng 8,4 triệu | khoảng 15,1 triệu |
Kịch bản A lỗ ngay cả khi mọi hợp đồng đều trả lãi đủ: chi phí cố định nuốt hết tiền lãi của 450 triệu. Kịch bản B còn dư, nhưng con số đó chưa trừ thuế, chưa trả công cho chính chủ tiệm ngồi quầy cả ngày, và chưa so với việc để 1,5 tỷ ở một kênh an toàn như tiền gửi ngân hàng. Phần chênh lệch sau cùng mới là thứ nghề này thật sự trả cho bạn.
Bạn có thể dùng đúng khung bảng này: thay số vốn, tỉ lệ sử dụng vốn và chi phí thật của mình. Nếu dòng cuối âm hoặc gần bằng tiền lãi tiết kiệm, câu trả lời cho câu hỏi có nên mở đã khá rõ.
Năm khoản khiến tiệm cầm đồ lỗ mà người mới hay bỏ qua
Định giá cao rồi khách bỏ đồ. Khách có xu hướng không chuộc đúng những món bị định giá cao hơn giá bán lại. Cho vay 9 triệu trên một chiếc điện thoại mà khi thanh lý chỉ bán được 7 triệu là mất 2 triệu gốc cộng toàn bộ tiền lãi chưa thu. Một hai món như vậy xoá lãi của cả chục hợp đồng nhỏ.
Đồ gian bị thu hồi. Nếu tài sản hoá ra do trộm cắp, lừa đảo mà có, cơ quan điều tra có thể thu giữ để trả chủ sở hữu hợp pháp. Tiệm mất món đồ, còn khoản tiền đã đưa thì phải tự đi đòi người mang đến cầm, thường là không đòi được.
Vốn đọng trong đồ chờ thanh lý. Từ lúc hợp đồng quá hạn đến khi bán xong có thể mất vài tuần đến vài tháng, nhất là với đồ chậm bán như laptop đời cũ, máy ảnh, đồ gia dụng. Trong thời gian đó vốn không sinh lãi, tỉ lệ sử dụng vốn trong bảng trên tụt xuống.
Hư hỏng, mất mát trong kho. Tiệm là bên nhận cầm, có nghĩa vụ giữ gìn tài sản; làm hỏng, làm mất thì phải bồi thường. Xe để lâu hết bình, điện thoại phồng pin, đồ hiệu ẩm mốc đều có thể thành tranh chấp khi khách đến chuộc.
Phạt hành chính và chi phí tuân thủ. Thiếu hợp đồng, thiếu sổ, lãi vượt trần hay nhận đồ không đủ giấy tờ đều có thể bị xử phạt khi công an kiểm tra. Một lần phạt dễ bằng tiền lãi của nhiều tháng, chưa kể nguy cơ bị tạm dừng hoạt động.
Năm chỉ số nên theo dõi hằng tháng
Tiệm nhỏ không cần phần mềm kế toán phức tạp, nhưng cần năm con số dưới đây, ghi cùng một ngày mỗi tháng để so xu hướng. Chúng trả lời câu hỏi có lời không bằng số thật thay cho cảm giác:
- Tỉ lệ sử dụng vốn: tổng gốc đang nằm trong hợp đồng chia cho tổng vốn cho vay. Dưới khoảng một nửa là tiền đang nằm chết trong két.
- Tỉ lệ chuộc: số hợp đồng khách chuộc hoặc gia hạn chia cho số hợp đồng đến hạn trong tháng. Tỉ lệ giảm liên tục thường báo hiệu định giá đang quá tay.
- Lỗ thanh lý trên tổng cho vay: phần gốc không thu hồi được khi bán đồ quá hạn, cộng lại theo quý. Đây là chi phí rủi ro thật, thay cho con số 1% giả định ở bảng trên.
- Chi phí cố định trên tiền lãi: mặt bằng, lương, điện chia cho tiền lãi thu được. Lớn hơn 100% nghĩa là tiệm đang bù lỗ bằng vốn.
- Thời gian thanh lý bình quân: số ngày từ lúc quá hạn đến khi bán xong, tách theo nhóm hàng. Nhóm nào kéo dài thì hạ tỉ lệ cho vay hoặc ngừng nhận.
Sau sáu tháng có năm con số này, bạn biết nhóm hàng nào nuôi tiệm và nhóm nào đang ăn vốn, thay vì đoán.
Ai hợp với nghề cầm đồ, ai nên cân nhắc lại
Nghề này hợp với người có sẵn mặt bằng hoặc chi phí mặt bằng thấp, có vốn nhàn rỗi đủ lớn mà không phải đi vay để cho vay lại, và có kỹ năng định giá ít nhất một nhóm hàng như xe máy, điện thoại hay vàng. Người kiên nhẫn với giấy tờ, chịu ghi sổ đều đặn và sẵn sàng từ chối những món đồ đáng ngờ dù đang cần khách, thường trụ được lâu hơn.
Ngược lại, nếu vốn chủ yếu là tiền vay ngân hàng, lãi bạn trả có thể đã gần bằng hoặc vượt lãi thu được theo trần, nên rất khó có lời. Người kỳ vọng thu nhập cao nhanh nhờ lãi suất, hoặc định bù chi phí bằng cách nâng lãi, phí vượt giới hạn, sẽ đi vào đúng vùng rủi ro pháp lý mà nghề này bị quản lý chặt nhất.
Trước khi quyết định, bạn nên ngồi vài tuần ở một tiệm đang hoạt động hợp pháp để thấy nhịp khách thật, đọc kỹ các điều kiện về an ninh, trật tự và hỏi công an phường hoặc xã nơi định mở về thủ tục hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Mở tiệm cầm đồ bao lâu thì hoàn vốn?
Không có con số chung. Với tiệm cầm đồ, phần lớn vốn là tiền cho vay vẫn thuộc về bạn và quay về khi khách chuộc, nên câu hỏi đúng hơn là chi phí ban đầu như cải tạo, két, camera, phòng cháy được bù bằng phần dư hằng tháng sau bao lâu. Nếu phần dư âm như kịch bản thuê mặt bằng ở trên thì không bao giờ hoàn được.
Tiệm cầm đồ có được thu phí ngoài tiền lãi không?
Có thể thu những khoản phí gắn với dịch vụ có thật, được thoả thuận rõ trong hợp đồng, ví dụ chi phí gửi giữ tài sản cồng kềnh. Phí đặt ra chỉ để đẩy tổng chi phí vay vượt trần lãi suất có nguy cơ bị coi là lãi trá hình. Nếu định thu phí, bạn nên nhờ luật sư xem mẫu hợp đồng.
Vốn ít thì nên cầm nhóm hàng nào?
Không có nhóm hàng an toàn tuyệt đối. Vàng dễ định giá theo giá mua vào hằng ngày và dễ bán lại nhưng khoản vay mỗi món lớn. Điện thoại quay vòng nhanh nhưng mất giá theo từng đợt ra máy mới. Nên bắt đầu với nhóm hàng bạn định giá giỏi nhất, thay vì nhóm nghe nói lời nhiều.
Vay ngân hàng để làm vốn cầm đồ có nên không?
Bài toán thường không có lợi. Tiệm chỉ thu tối đa khoảng 20%/năm trên phần vốn đang cho vay, lại không bao giờ cho vay hết được toàn bộ vốn. Sau khi trừ lãi ngân hàng, mặt bằng và rủi ro, phần còn lại rất mỏng hoặc âm. Nên chỉ dùng vốn nhàn rỗi của mình.
Tiệm cầm đồ có phải đóng thuế trên tiền gốc khách trả không?
Theo cách hiểu phổ biến, tiền gốc cho vay ra và thu về không phải doanh thu. Doanh thu tính thuế chủ yếu là tiền lãi, các khoản phí và phần liên quan đến bán thanh lý. Cách kê khai cụ thể thay đổi theo chính sách thuế từng thời kỳ, bạn hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc người làm kế toán.
Có nên vừa cầm đồ vừa mua bán đồ cũ để tăng lời không?
Nhiều tiệm làm vậy để tiêu thụ đồ thanh lý nhanh hơn, nhưng đó là hoạt động riêng, cần đăng ký ngành nghề phù hợp và tách sổ sách. Thu mua đồ cũ cũng mang rủi ro đồ gian như nhận cầm, nên quy trình kiểm tra nguồn gốc phải áp dụng y như tại quầy cầm đồ.
