Khi bị đòi nợ bằng cách gọi điện, nhắn tin dồn dập cho bạn và người trong danh bạ, việc cần làm theo thứ tự là: giữ bằng chứng, chủ động báo trước cho người thân, cắt quyền truy cập của app trên điện thoại, rồi trình báo công an. Dù bạn có đang nợ thật, không ai được phép đòi nợ bằng đe doạ, xúc phạm hay bêu riếu, và chuyện bạn nợ tiền không làm mất quyền được pháp luật bảo vệ của bạn.
Đòi nợ kiểu này nhắm vào nỗi xấu hổ: họ muốn bạn sợ người quen biết chuyện đến mức phải xoay bằng mọi giá, kể cả vay thêm. Khi bạn bình tĩnh làm từng bước dưới đây, công cụ gây áp lực đó yếu đi rất nhiều.
Giữ bằng chứng trước, cảm xúc để sau
Phản xạ tự nhiên là chặn hết số lạ và xoá tin nhắn cho đỡ khó chịu. Đừng làm vậy ngay. Bằng chứng là thứ duy nhất biến chuyện "bị quấy rối" thành một hồ sơ mà công an có thể xử lý.
- Chụp màn hình mọi tin nhắn đe doạ, xúc phạm, kèm số điện thoại hoặc tên tài khoản gửi và thời gian. Chụp cả đoạn hội thoại để thấy ngữ cảnh, không chỉ một câu.
- Ghi âm cuộc gọi. Nhiều máy Android có sẵn tính năng ghi âm cuộc gọi; một số phiên bản iOS gần đây cũng có, tuỳ phiên bản và ngôn ngữ, khu vực cài trên máy, và máy sẽ báo cho đầu bên kia biết đang ghi. Vị trí nút khác nhau theo hãng và phiên bản. Nếu không có, dùng một máy thứ hai để ghi âm khi bật loa ngoài.
- Nhờ người thân bị nhắn tin chụp lại và gửi cho bạn, ghi rõ họ nhận lúc nào.
- Lưu đường dẫn và chụp màn hình bài đăng nếu ảnh của bạn bị đưa lên mạng xã hội, trước khi bạn báo cáo để nền tảng gỡ.
- Lập một bảng nhật ký: ngày, giờ, hình thức (gọi, nhắn, đến nhà), nội dung chính, người chứng kiến.
- Sao lưu tất cả sang email hoặc ổ lưu trữ đám mây, phòng khi điện thoại bị mất hay phải khôi phục cài đặt gốc.
Có bảng nhật ký khoảng một tuần là đủ để thể hiện tính chất liên tục của việc quấy rối khi bạn trình báo.
Báo trước cho người thân và đồng nghiệp
Cách làm giảm sức nặng của việc "khủng bố danh bạ" hiệu quả nhất là đi trước họ một bước. Khi người thân đã biết trước, tin nhắn bêu riếu không còn gây sốc, và họ biết phải làm gì thay vì hoảng hốt gọi cho bạn hay chuyển tiền cho người lạ.
Bạn có thể gửi một tin nhắn ngắn, không cần kể chi tiết, ví dụ: "Mình đang bị một bên cho vay quấy rối, họ có thể nhắn tin hoặc gọi cho mọi người nói xấu mình. Mọi người đừng trả lời, đừng chuyển tiền, chụp lại giúp mình gửi qua đây nhé. Mình đang xử lý với công an. Cảm ơn và xin lỗi vì phiền."
Với nơi làm việc, nên nói trực tiếp với quản lý trực tiếp hoặc bộ phận nhân sự trước khi tin nhắn đến tai họ. Phần lớn nơi làm việc đã gặp chuyện này và hiểu đó là quấy rối, không phải chuyện để kỷ luật nhân viên. Nếu bên đòi nợ gọi đến số tổng đài công ty, nhờ lễ tân ghi lại giờ gọi và nội dung để bổ sung vào hồ sơ.
Nếu ảnh của bạn bị ghép với nội dung bôi nhọ, nói rõ với người thân rằng đó là ảnh ghép, nhờ họ báo cáo bài đăng với nền tảng thay vì chia sẻ lại để hỏi.
Hành vi đòi nợ nào là vi phạm pháp luật
Kinh doanh dịch vụ đòi nợ đã bị cấm. Từ ngày 1/1/2021, Luật Đầu tư 2020 đưa dịch vụ đòi nợ vào danh mục ngành nghề cấm kinh doanh. Các nhóm tự xưng "công ty thu hồi nợ" gọi cho bạn không có tư cách pháp lý để làm việc đó.
Nhắn tin, đăng bài xúc phạm danh dự. Gọi bạn là lừa đảo, đăng ảnh kèm lời lẽ nhục mạ, ghép ảnh nhạy cảm có thể bị xử lý về tội làm nhục người khác (Điều 155) hoặc vu khống (Điều 156 Bộ luật Hình sự), tuỳ mức độ; nhẹ hơn thì xử phạt hành chính.
Đe doạ để buộc trả tiền. Đe doạ dùng vũ lực hoặc uy hiếp tinh thần để lấy tài sản có thể cấu thành tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170 Bộ luật Hình sự).
Đến nhà gây rối. Ném chất bẩn, sơn lên cửa, ở lì trong nhà khi chủ nhà không đồng ý là hành vi gây rối trật tự, xâm phạm chỗ ở, có thể bị xử phạt hoặc xử lý hình sự.
Dùng dữ liệu cá nhân trái phép. Lấy danh bạ, ảnh của bạn để gửi cho người khác khi không được đồng ý là xâm phạm dữ liệu cá nhân theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Gửi hàng "bom", đặt đồ ăn ảo về nhà. Đây là thủ đoạn gây phiền nhiễu; bạn từ chối nhận hàng và ghi lại vào nhật ký.
Trình báo ở đâu, mang theo gì
Bạn có thể dùng một hoặc nhiều kênh cùng lúc. Quy định và tên gọi cơ quan có thể thay đổi, nên khi đến nơi hãy hỏi cán bộ tiếp dân hướng dẫn.
| Kênh | Phù hợp khi | Mang hoặc đính kèm |
|---|---|---|
| Công an xã, phường nơi cư trú | Bị đe doạ, quấy rối liên tục, bị đến nhà gây rối | Căn cước, bảng nhật ký, ảnh chụp tin nhắn, file ghi âm, giấy vay hoặc hợp đồng nếu có |
| Ứng dụng VNeID, mục kiến nghị, phản ánh về an ninh trật tự | Không đến trực tiếp được ngay, muốn có hồ sơ có thể theo dõi tiến độ | Mô tả vụ việc, ảnh chụp màn hình; người gửi xác nhận chịu trách nhiệm về nội dung |
| Báo cáo trực tiếp trên mạng xã hội | Ảnh, thông tin bị đăng công khai | Đường dẫn bài, ảnh chụp; dùng chức năng báo cáo nội dung quấy rối hoặc giả mạo |
| Ngân hàng của bạn | Lo ngại bị lộ thông tin tài khoản, OTP | Yêu cầu khoá tạm, đổi mật khẩu, kiểm tra giao dịch lạ |
| Cấp cứu, công an khẩn cấp | Có người đến nhà đe doạ trực tiếp, có nguy cơ bạo lực | Không cần chuẩn bị gì, gọi ngay và đảm bảo an toàn trước |
Khi nộp đơn, bạn nên xin giấy biên nhận hoặc ghi lại tên cán bộ tiếp nhận và ngày nộp. Đó là căn cứ để hỏi lại tiến độ.
Bịt chỗ rò rỉ trên điện thoại
Phần lớn các vụ khủng bố danh bạ bắt nguồn từ quyền mà app vay được cấp lúc cài đặt. Sau khi đã chụp đủ bằng chứng, bạn làm các việc sau:
- Vào phần quyền ứng dụng của máy, thu hồi quyền danh bạ, ảnh, tin nhắn, vị trí của mọi app vay, rồi gỡ cài đặt. Tên mục cài đặt khác nhau tuỳ hãng và phiên bản.
- Đổi mật khẩu email, mạng xã hội và ngân hàng nếu bạn từng đăng nhập hoặc nhập mã OTP trong app; bật xác thực hai lớp.
- Bật tính năng lọc hoặc tắt tiếng cuộc gọi từ số không có trong danh bạ trong một thời gian, để đỡ áp lực tinh thần. Cuộc gọi vẫn vào mục gần đây để bạn ghi nhận.
- Trên mạng xã hội, chuyển danh sách bạn bè và ảnh đại diện sang chế độ riêng tư hoặc chỉ bạn bè xem, để họ không lấy thêm thông tin.
- Kiểm tra trong cài đặt bảo mật xem có ứng dụng nào đang dùng quyền trợ năng hay quyền quản trị thiết bị mà bạn không nhận ra, gỡ bỏ ngay.
Những việc này không xoá được dữ liệu họ đã lấy, nhưng chặn được việc lấy thêm, đặc biệt là danh bạ mới cập nhật và ảnh chụp sau này.
Về khoản nợ: không im lặng, nhưng trả đúng cách
Bị đòi nợ trái phép không có nghĩa khoản nợ tự biến mất. Nếu bạn đã thực nhận tiền, bạn vẫn có nghĩa vụ trả phần gốc và phần lãi trong mức luật cho phép. Điều bạn có quyền từ chối là phần lãi vượt trần, các khoản "phí" tự đặt ra và cách đòi nợ bằng đe doạ.
Cách an toàn là giao tiếp bằng tin nhắn thay vì nghe điện thoại, nói rõ số tiền thực nhận, số đã trả, đề nghị trả phần gốc còn lại theo lịch cụ thể. Mỗi lần trả, chuyển khoản vào tài khoản ghi trên hợp đồng hoặc tài khoản đứng tên bên cho vay, nội dung ghi rõ "trả nợ hợp đồng số …". Không trả cho một tài khoản cá nhân lạ mà người gọi tự đọc ra, vì đó có thể là kẻ mạo danh.
Nếu đang nợ nhiều nơi cùng lúc, việc ngồi xuống lập một kế hoạch trả gốc rõ ràng, có người thân hỗ trợ, sẽ giúp bạn ra khỏi tình trạng bị nhiều nhóm cùng đòi. Bài hướng dẫn cách thoát khỏi tín dụng đen trong chuyên mục này đi sâu vào phần đó.
Câu hỏi thường gặp
Người thân có phải trả nợ thay khi bị gọi điện không?
Không. Người có tên trong danh bạ của bạn không ký hợp đồng vay nên không có nghĩa vụ trả. Họ nên từ chối nói chuyện, không chuyển tiền, không cung cấp thêm thông tin về bạn, và chụp lại tin nhắn nhận được để bạn bổ sung vào hồ sơ trình báo.
Bên đòi nợ nói sẽ báo công an bắt vì lừa đảo, có đúng không?
Chậm trả nợ là quan hệ dân sự, không tự nhiên trở thành tội lừa đảo. Tội lừa đảo đòi hỏi có thủ đoạn gian dối từ đầu để chiếm đoạt tiền, như dùng giấy tờ giả. Lời doạ "báo công an" thường chỉ để gây áp lực.
Có nên gỡ app vay ngay khi bị khủng bố không?
Nên gỡ, nhưng sau khi đã chụp màn hình hợp đồng, lịch trả nợ, số tiền đã nhận và đã trả trong app. Gỡ trước khi lưu, bạn mất luôn bằng chứng về khoản vay. Gỡ xong vẫn cần thu hồi quyền và đổi mật khẩu liên quan.
Ảnh bị ghép đăng lên mạng thì gỡ thế nào?
Chụp màn hình kèm đường dẫn, rồi dùng chức năng báo cáo nội dung của nền tảng, chọn lý do quấy rối hoặc giả mạo. Nhờ người thân cùng báo cáo. Đồng thời đưa bằng chứng này vào đơn trình báo công an vì đây có thể là hành vi làm nhục hoặc vu khống.
Đổi số điện thoại có giải quyết được không?
Đổi số giúp bạn bớt cuộc gọi, nhưng không ngăn họ nhắn cho người thân vì danh bạ đã bị lấy. Nếu đổi, hãy giữ số cũ thêm một thời gian để tiếp tục thu bằng chứng và báo cho ngân hàng, người thân số mới.
