Lần nào đi cầm đồ bạn cũng cần một giấy tờ tùy thân có ảnh, bản gốc, còn hạn: thẻ căn cước, căn cước công dân hoặc hộ chiếu. Ngoài ra, tài sản nào có giấy chứng nhận quyền sở hữu thì phải mang giấy đó (xe máy, ô tô cần giấy đăng ký xe bản chính), còn đồ không có giấy bắt buộc như điện thoại, laptop, vàng, đồng hồ thì nên mang hóa đơn, hộp, thẻ bảo hành nếu còn.
Lý do tiệm hỏi kỹ không nằm ở khó tính. Quy định về kinh doanh dịch vụ cầm đồ buộc cơ sở kiểm tra và lưu giấy tờ tùy thân của người mang đồ đến, chỉ nhận cầm tài sản phải đăng ký khi có đủ giấy sở hữu, và không được nhận đồ không rõ nguồn gốc. Tiệm nhận bừa là tiệm đang nhận rủi ro dính đồ gian, và chính bạn cũng có thể bị liên lụy khi giao dịch ở nơi như vậy.
Giấy tờ tùy thân: loại nào được, loại nào không
Theo Nghị định 96/2016/NĐ-CP (đã sửa đổi), cơ sở cầm đồ phải kiểm tra giấy tờ tùy thân có dán ảnh do cơ quan nhà nước cấp và còn hiệu lực của người mang tài sản đến cầm, đồng thời lưu bản sao tại cơ sở. Trên thực tế, giấy được nhận nhiều nhất là thẻ căn cước (cấp từ 1/7/2024 theo Luật Căn cước) và thẻ căn cước công dân còn hạn. Hộ chiếu còn hạn cũng thường được chấp nhận. Giấy phép lái xe có ảnh, nhưng nhiều tiệm không nhận làm giấy tờ tùy thân chính.
Sổ hộ khẩu giấy đã hết giá trị sử dụng từ ngày 1/1/2023, nên đừng mang theo với hy vọng thay thế căn cước. Bản photo, ảnh chụp căn cước trên điện thoại hay thẻ đã hết hạn thường bị từ chối. Về giấy tờ điện tử trên ứng dụng định danh, mỗi tiệm áp dụng một khác; muốn dùng thì hỏi trước, và vẫn nên mang thẻ thật.
Một điểm hay bị hiểu sai: tiệm cần xem và lưu bản sao, không cần giữ bản gốc căn cước của bạn. Nếu nơi nào đòi giữ luôn thẻ căn cước như vật bảo đảm cho khoản vay, đó là dấu hiệu nên dừng giao dịch. Giấy tờ tùy thân không phải tài sản để cầm, và việc mất nó trong tay người khác kéo theo rủi ro bị mạo danh.
Danh sách giấy tờ theo từng loại tài sản
Cột giữa là thứ gần như nơi nào cũng hỏi; cột phải là thứ không bắt buộc nhưng mang theo thì định giá nhanh và sát hơn. Yêu cầu cụ thể có thể khác nhau giữa các tiệm, gọi hỏi trước là chắc nhất.
| Tài sản | Cần có | Nên mang thêm |
|---|---|---|
| Xe máy | Giấy tờ tùy thân; giấy đăng ký xe bản chính khớp số khung số máy | Chìa khóa dự phòng, bảo hiểm bắt buộc còn hạn |
| Ô tô | Giấy tờ tùy thân; giấy đăng ký xe bản chính khớp số khung số máy | Giấy chứng nhận kiểm định còn hạn, sổ bảo dưỡng, bảo hiểm, chìa khóa dự phòng |
| Điện thoại, máy tính bảng | Giấy tờ tùy thân; máy không khóa tài khoản | Hộp trùng số IMEI, hóa đơn, sạc, cáp |
| Laptop, máy ảnh | Giấy tờ tùy thân | Hóa đơn, sạc, túi, ống kính và phụ kiện đi kèm |
| Vàng miếng, vàng nhẫn, trang sức | Giấy tờ tùy thân | Hóa đơn hoặc phiếu mua hàng của tiệm vàng, giấy kiểm định đá quý nếu có |
| Đồng hồ hiệu | Giấy tờ tùy thân | Hộp, thẻ bảo hành hoặc giấy chứng nhận, hóa đơn, mắt dây tháo ra |
Với xe, điều quan trọng nhất là giấy đăng ký thật và khớp với xe. Với điện thoại, điều quan trọng nhất không nằm trên giấy mà là máy đã thoát mọi tài khoản khóa máy theo yêu cầu của tiệm. Phần chi tiết cách chuẩn bị từng loại có trong các chuyên mục riêng về cầm xe, cầm điện thoại và cầm vàng.
Tài sản đứng tên người khác: vợ chồng, cha mẹ, xe mua lại
Bộ luật Dân sự cho phép cầm cố tài sản thuộc quyền sở hữu của mình. Khi tài sản đứng tên người khác, người đi cầm phải được chủ sở hữu ủy quyền hợp lệ, và quy định về cầm đồ yêu cầu cơ sở chỉ nhận trong trường hợp đó khi có văn bản ủy quyền. Ba tình huống hay gặp nhất:
Xe đứng tên vợ hoặc chồng. Tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân thường là tài sản chung, dù giấy đăng ký chỉ ghi một người. Nhiều tiệm yêu cầu người đứng tên trực tiếp đến ký, hoặc có văn bản đồng ý, ủy quyền của người đó. Cách đơn giản nhất là người đứng tên tự đi cầm, hoặc hai vợ chồng cùng đến.
Xe hoặc đồ của cha mẹ, anh chị em. Cần giấy ủy quyền ghi rõ cho phép đem tài sản đi cầm cố, kèm bản sao giấy tờ tùy thân của chủ sở hữu. Nhiều tiệm chỉ nhận ủy quyền có công chứng hoặc chứng thực. Giấy viết tay không có xác nhận thường không đủ.
Xe mua lại chưa sang tên. Đây là trường hợp tiệm làm đúng luật sẽ từ chối, vì trên giấy tờ bạn không phải chủ xe. Cách giải quyết là làm thủ tục sang tên trước. Tiệm sẵn sàng nhận xe chưa sang tên mà không hỏi gì thêm là tiệm đang bỏ qua bước kiểm tra nguồn gốc, đồng nghĩa họ cũng có thể nhận đồ gian từ người khác.
Không có hóa đơn, mất hộp thì có cầm được không
Với điện thoại, laptop, vàng, đồng hồ, pháp luật không bắt buộc phải có hóa đơn mới được cầm. Nhưng thiếu hóa đơn thì tiệm phải dựa vào cảm nhận và câu trả lời của bạn để đánh giá nguồn gốc, nên họ thường định giá thận trọng hơn hoặc hỏi kỹ hơn: mua ở đâu, khi nào, dùng bao lâu.
Nếu đã mất hóa đơn, vẫn có vài thứ thay thế được phần nào. Với điện thoại, hộp máy có số IMEI trùng khớp với máy là bằng chứng tốt. Với vàng, nhiều tiệm vàng có thể in lại phiếu mua hoặc tra lịch sử nếu bạn mua có tên. Đồ mua trực tuyến thì đơn hàng trong ứng dụng mua sắm, email xác nhận đơn hàng đều có thể mở ra cho nhân viên xem. Lịch sử thanh toán thẻ hoặc chuyển khoản cũng có giá trị đối chiếu.
Còn với đồng hồ hiệu, thiếu hộp và thẻ bảo hành thường khiến giá cầm giảm rõ rệt, vì giá bán lại trên thị trường phụ thuộc nhiều vào bộ phụ kiện đầy đủ. Đây không phải chuyện tiệm ép giá, mà là cách thị trường đồ cũ vận hành.
Danh sách kiểm trước khi ra khỏi nhà
Gom đủ những thứ dưới đây vào một túi trước khi đi, đỡ phải quay về giữa chừng:
- Thẻ căn cước hoặc căn cước công dân bản gốc còn hạn; mang thêm hộ chiếu nếu có.
- Giấy đăng ký xe bản chính nếu cầm xe; kiểm tra số khung số máy ghi trên giấy khớp với xe.
- Hóa đơn, hộp, thẻ bảo hành, giấy kiểm định đá quý nếu có.
- Sạc, cáp, ống kính, phụ kiện đi kèm món đồ.
- Văn bản ủy quyền và bản sao giấy tờ tùy thân của chủ sở hữu nếu tài sản không đứng tên bạn.
- Với điện thoại, máy tính: đã sao lưu dữ liệu và biết mật khẩu các tài khoản trên máy.
- Điện thoại khác hoặc giấy bút để ghi lại tên tiệm, số tiền, ngày đến hạn, nếu món mang đi cầm chính là điện thoại.
- Số tài khoản ngân hàng đứng tên bạn nếu muốn nhận tiền bằng chuyển khoản.
Đi cầm đồ thiếu một tờ giấy thường không phải chuyện lớn, chỉ mất thêm một chuyến. Cái đáng tránh là để thiếu giấy rồi chấp nhận ký thêm cam kết, giấy bán hay giấy ủy quyền bất thường mà tiệm đưa ra để "bù".
Giấy tờ không nên giao, dù tiệm có đề nghị
Có vài loại giấy tờ tiệm làm ăn bình thường không cần giữ của bạn. Gặp yêu cầu như vậy, bạn hỏi lý do và sẵn sàng đi tiệm khác:
- Bản gốc giấy tờ tùy thân giữ trong suốt thời gian vay.
- Hợp đồng mua bán tài sản ký sẵn trong khi bạn chỉ đi cầm, không bán.
- Giấy ủy quyền toàn quyền định đoạt tài sản cho người của tiệm, đặc biệt với xe và nhà đất.
- Giấy tờ để trống, ký sẵn mà chưa điền nội dung.
- Thẻ ngân hàng, mật khẩu ứng dụng ngân hàng, mã xác thực gửi về điện thoại.
Những yêu cầu này biến một giao dịch cầm cố có giới hạn rủi ro thành một giao dịch mà bạn có thể mất nhiều hơn món đồ. Phần dấu hiệu tín dụng đen được nói kỹ trong chuyên mục cảnh giác vay nóng.
Nếu lỡ đã giao một trong những giấy tờ trên, đề nghị nhận lại ngay khi còn ở quầy. Trường hợp đã về nhà mới nhận ra, ghi lại thời gian, tên tiệm, những gì đã giao, giữ ảnh chụp và tin nhắn, rồi liên hệ tiệm yêu cầu trả lại. Với giấy tờ tùy thân bị giữ, bạn có thể trình báo công an phường, xã nơi cư trú hoặc nơi tiệm hoạt động.
Câu hỏi thường gặp
Quên mang căn cước có cầm đồ được không?
Tiệm làm đúng quy định sẽ không nhận, vì họ phải kiểm tra và lưu bản sao giấy tờ tùy thân của người đi cầm. Ảnh chụp căn cước trên điện thoại thường không được chấp nhận. Nếu có hộ chiếu còn hạn, bạn có thể hỏi tiệm có nhận thay không.
Căn cước hết hạn có cầm đồ được không?
Thường là không, vì quy định yêu cầu giấy tờ tùy thân còn hiệu lực. Nếu thẻ sắp hết hạn hoặc đã hết hạn, nên làm lại trước khi có việc cần, bởi ngoài cầm đồ, ngân hàng và nhiều thủ tục khác cũng sẽ từ chối giấy hết hạn.
Cầm xe bằng giấy đăng ký photo công chứng được không?
Thường không. Quy định về cầm đồ yêu cầu tài sản phải có giấy chứng nhận quyền sở hữu thì chỉ nhận khi có đủ giấy và cơ sở giữ bản chính trong thời gian cầm. Bản photo công chứng không thay được bản chính cho mục đích này.
Người nước ngoài có cầm đồ được không?
Người nước ngoài có thể cầm đồ nếu có hộ chiếu còn hạn và tài sản rõ nguồn gốc, nhưng nhiều tiệm thận trọng hơn và có thể hỏi thêm thị thực hoặc thẻ tạm trú. Tài sản phải đăng ký như xe thì cần đứng tên chính người đó.
Tiệm có photo căn cước của mình có an toàn không?
Lưu bản sao là trách nhiệm của tiệm theo quy định. Để giảm rủi ro, bạn có thể đề nghị ghi chú lên bản photo mục đích sử dụng và ngày tháng, ví dụ chỉ dùng cho hợp đồng cầm cố tại cơ sở, để bản sao khó bị dùng vào việc khác.
Đồ được tặng thì cần giấy tờ gì khi đi cầm?
Với đồ không cần đăng ký như trang sức, đồng hồ, điện thoại, bạn chỉ cần giấy tờ tùy thân và nên giải thích nguồn gốc nếu được hỏi. Với tài sản phải đăng ký như xe, người được tặng phải làm thủ tục sang tên trước thì mới cầm được.
