Cầm giữ đồ là bạn để tài sản lại tiệm và nhận tiền; cầm giữ giấy là bạn chỉ giao giấy tờ của tài sản (phổ biến nhất là giấy đăng ký xe, quen gọi là cà vẹt) và vẫn mang tài sản về dùng. Giữ đồ thì thủ tục gọn, chi phí thường thấp hơn và rủi ro rõ ràng. Giữ giấy thì tiện cho người cần xe để đi làm, nhưng tiệm chịu rủi ro lớn hơn nên thường đặt nhiều điều kiện hơn, và đây là hình thức hay đi kèm giấy tờ phụ khiến người vay thiệt.
Nếu bạn còn phương tiện khác để đi lại và chỉ cần tiền trong thời gian ngắn, giữ đồ thường là lựa chọn ít rủi ro hơn. Nếu bắt buộc phải giữ giấy, phần lớn sự an toàn nằm ở những gì bạn ký kèm.
Hai hình thức này vận hành ra sao
Cầm giữ đồ là hình thức nguyên bản của cầm đồ. Chiếc xe, cái điện thoại, chỉ vàng được niêm phong và cất trong kho của tiệm. Bạn không dùng được món đồ đến khi chuộc, nhưng đổi lại mọi thứ đơn giản: món đồ còn nằm ở tiệm thì khoản vay còn được bảo đảm, tiệm không cần ràng buộc gì thêm ở bạn ngoài hợp đồng cầm cố. Với điện thoại, laptop, vàng, đồng hồ, gần như chỉ có hình thức này.
Cầm giữ giấy chủ yếu áp dụng cho xe máy và ô tô. Tiệm giữ giấy đăng ký xe bản chính, có khi giữ thêm chìa khóa dự phòng, còn bạn chạy xe về. Một số nơi lắp thiết bị định vị lên xe ô tô trong thời gian vay, hoặc yêu cầu xe phải có bảo hiểm vật chất. Lý do rất thực tế: tiệm đưa tiền cho bạn mà tài sản bảo đảm vẫn lăn bánh ngoài đường, có thể bị hỏng, bị tai nạn, bị mất.
Vì rủi ro dồn về phía tiệm, cầm giữ giấy thường đi kèm mức cho vay thấp hơn so với giá trị xe, kiểm tra người vay kỹ hơn (nơi ở, công việc), và chi phí cao hơn. Không ít nơi chỉ nhận giữ giấy với xe chính chủ, đời mới, giá trị cao.
So sánh nhanh hai hình thức
Bảng dưới đây mô tả xu hướng chung, không phải quy định cố định của mọi tiệm.
| Tiêu chí | Cầm giữ đồ | Cầm giữ giấy |
|---|---|---|
| Bạn có dùng tài sản không | Không, đồ ở kho tiệm | Có, chỉ giao giấy tờ |
| Loại tài sản | Hầu hết mọi loại | Chủ yếu xe máy, ô tô |
| Mức cho vay so với giá trị | Thường cao hơn | Thường thấp hơn, tùy chính sách |
| Chi phí | Lãi và phí bảo quản | Thường cao hơn, có thể kèm phí quản lý, định vị |
| Giấy tờ phải ký | Hợp đồng cầm cố, biên nhận | Hợp đồng và thường thêm cam kết, có khi giấy tờ phụ |
| Rủi ro cho bạn | Mất đồ nếu không chuộc | Ràng buộc từ giấy tờ phụ, phí phạt, tranh chấp khi xe gặp sự cố |
| Tình trạng tài sản khi chuộc | Cần kiểm tra đồ có còn như lúc giao | Bạn tự chịu hao mòn, sự cố trong thời gian dùng |
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở dòng "giấy tờ phải ký". Với cầm giữ đồ, tờ hợp đồng gần như là tất cả. Với cầm giữ giấy, tiệm thường muốn thêm ràng buộc, và chính những ràng buộc đó là nơi bạn cần đọc chậm nhất.
Về mặt pháp lý: giữ giấy không hẳn là cầm cố
Theo Điều 309 Bộ luật Dân sự 2015, cầm cố là giao tài sản cho bên nhận cầm cố. Khi bạn chỉ giao giấy đăng ký mà vẫn giữ và dùng xe, bản chất giao dịch gần với thế chấp hơn: Điều 317 định nghĩa thế chấp là dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm nghĩa vụ mà không giao tài sản cho bên kia. Giấy đăng ký xe tự nó không phải là tài sản để cầm, nó là giấy chứng nhận việc đăng ký của chiếc xe.
Điều này có hệ quả thực tế. Một chiếc xe nằm trong kho tiệm là thứ tiệm nắm được. Một tờ giấy đăng ký trong két tiệm thì không ngăn được chiếc xe bị hỏng, bị mất hay bị tranh chấp. Để tự bảo vệ, một số nơi đề nghị bạn ký thêm hợp đồng mua bán xe, giấy ủy quyền bán xe hoặc giấy bán xe để trống ngày. Về hình thức, đó là chuyển quyền sở hữu, không phải vay tiền. Nếu có tranh chấp, việc chứng minh "đây chỉ là cầm" là gánh nặng của bạn.
Vì quy định chi tiết về loại giao dịch này có thể được hướng dẫn khác nhau theo từng thời kỳ, bài này chỉ nêu nguyên tắc. Khi số tiền lớn, nhất là với ô tô, nên nhờ luật sư hoặc người có chuyên môn đọc giúp bộ giấy tờ trước khi ký.
Nên chọn cách nào trong từng tình huống
Cần tiền vài ngày đến vài tuần, còn phương tiện khác: chọn giữ đồ. Thủ tục gọn, chi phí thường thấp hơn, và bạn không phải ký thêm giấy tờ phụ nào.
Xe là phương tiện kiếm sống mỗi ngày: cân nhắc giữ giấy, nhưng chỉ ở nơi chịu ghi rõ toàn bộ thỏa thuận trong một hợp đồng cầm cố hoặc vay có bảo đảm, không bắt ký giấy bán xe.
Tiệm chỉ nhận giữ giấy nếu bạn ký hợp đồng mua bán: dừng lại. Đó là dấu hiệu giao dịch có thể bị biến thành bán xe khi bạn chậm một kỳ. So sánh thêm tiệm khác hoặc chọn giữ xe.
Ô tô giá trị cao, số tiền vay lớn: so sánh với vay thế chấp ở ngân hàng hoặc công ty tài chính. Với khoản lớn và kỳ hạn dài, vay thế chấp có đăng ký biện pháp bảo đảm thường rõ ràng và rẻ hơn.
Cần tiền mà xe đang trả góp: giấy đăng ký bản chính thường do bên cho vay trả góp giữ, nên không thể cầm giữ giấy. Phần này có chuyên mục cầm xe nói kỹ.
Cầm sổ đỏ ở tiệm cầm đồ: vì sao nên tránh
Nhiều người nghe quảng cáo "cầm sổ đỏ, sổ hồng" và nghĩ cũng giống cầm cà vẹt xe. Thực ra, cuốn sổ chỉ là giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà. Dùng nhà đất để bảo đảm khoản vay là thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, và theo pháp luật về đất đai, giao dịch này phải làm hợp đồng có công chứng hoặc chứng thực và đăng ký biện pháp bảo đảm theo quy định. Đưa cuốn sổ cho tiệm giữ không tạo ra một khoản bảo đảm như cầm cố một chiếc xe.
Vì thế, nơi nhận "cầm sổ đỏ" theo kiểu tiệm cầm đồ thường kèm theo hợp đồng chuyển nhượng, hợp đồng đặt cọc hoặc giấy ủy quyền định đoạt nhà đất. Khoản vay vài trăm triệu có thể trở thành cớ để sang tên căn nhà trị giá gấp nhiều lần. Những vụ tranh chấp kiểu này thường kéo dài và người vay thường ở thế yếu vì chữ ký của chính mình nằm trên giấy chuyển nhượng.
Nếu cần vay bằng nhà đất, đi đến ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng, nơi thủ tục thế chấp có công chứng và đăng ký rõ ràng. Quy định về đất đai thay đổi theo từng giai đoạn, nên kiểm tra thủ tục hiện hành tại văn phòng công chứng hoặc cơ quan đăng ký đất đai nơi có nhà đất.
Tự bảo vệ mình khi buộc phải cầm giữ giấy
Nếu đã cân nhắc và vẫn chọn giữ giấy, đây là những điều cần làm trước khi ký:
- Đề nghị hợp đồng ghi đúng bản chất: vay tiền có bảo đảm bằng xe, tiệm giữ giấy đăng ký bản chính; không có câu chữ nào về mua bán.
- Biên nhận ghi rõ loại giấy, số giấy, biển số, số khung số máy của giấy tiệm đang giữ.
- Không ký hợp đồng mua bán, giấy bán xe, giấy ủy quyền bán xe, dù được giải thích là "chỉ để làm tin".
- Không ký giấy để trống ngày, trống tên người nhận hoặc trống số tiền.
- Hỏi rõ nếu xe gặp tai nạn, bị mất hoặc bị tạm giữ trong thời gian vay thì xử lý thế nào, ai chịu chi phí.
- Hỏi rõ thiết bị định vị (nếu có) lắp ở đâu, khi nào tháo, có thu phí không, dữ liệu vị trí dùng vào việc gì.
- Giữ một bản hợp đồng có chữ ký hai bên, chụp ảnh mọi tờ đã ký.
Nơi làm ăn đàng hoàng sẽ không khó chịu với những yêu cầu này. Nơi nào gạt đi bằng câu "ai cũng ký vậy mà" là đã cho bạn câu trả lời.
Ngày chuộc, đừng chỉ nhận lại giấy đăng ký rồi đi. Kiểm tra đúng giấy bản chính của xe mình, không rách, không bị ghi thêm gì. Nếu có thiết bị định vị, đề nghị tháo ngay hoặc ghi ngày tháo. Mọi giấy tờ phụ đã ký trong lúc vay, nếu có, phải được trả lại hoặc hủy trước mặt bạn, kèm xác nhận đã tất toán.
Câu hỏi thường gặp
Cầm giữ giấy có rẻ hơn cầm giữ xe không?
Thường là không. Vì tài sản vẫn ở ngoài, tiệm chịu rủi ro lớn hơn nên hay áp chi phí cao hơn hoặc cho vay ít hơn so với giá trị xe. Một số nơi còn thu thêm phí quản lý hay phí lắp định vị. So sánh tổng chi phí cả hai cách trước khi chọn.
Đang cầm giữ giấy mà bị cảnh sát kiểm tra thì sao?
Người lái xe phải mang giấy đăng ký xe. Ngoại lệ dùng bản sao có chứng thực kèm giấy biên nhận bản gốc chỉ dành cho xe đang thế chấp tại ngân hàng, tổ chức tín dụng; tiệm cầm đồ không thuộc diện này. Vì vậy bản photo tiệm đưa thường không thay được bản chính và bạn có thể bị phạt lỗi không mang đăng ký xe. Quy định có thể thay đổi, nên tự kiểm văn bản hiện hành trước khi chọn cách này.
Cầm giữ giấy có cần chính chủ không?
Gần như luôn cần. Tiệm chỉ giữ giấy nên phải chắc người vay đúng là chủ xe, thường đối chiếu tên trên giấy đăng ký với giấy tờ tùy thân. Xe đứng tên vợ hoặc chồng, người thân thì cần người đứng tên đến ký hoặc có văn bản ủy quyền hợp lệ.
Tiệm giữ giấy có tự ý bán xe được không?
Theo nguyên tắc, tiệm chỉ được xử lý tài sản theo hợp đồng và quy định pháp luật khi bạn vi phạm nghĩa vụ trả nợ. Rủi ro thật nằm ở những giấy mua bán hoặc ủy quyền bán xe mà người vay đã ký kèm, vì đó là căn cứ để tiệm làm thủ tục sang tên.
Đồ cầm giữ ở tiệm bị hư hỏng thì ai chịu?
Bộ luật Dân sự quy định bên nhận cầm cố có nghĩa vụ bảo quản, giữ gìn tài sản, làm mất hoặc hư hỏng thì phải bồi thường. Vì vậy, khi giao đồ nên ghi rõ tình trạng vào biên nhận và chụp ảnh, để khi chuộc có căn cứ đối chiếu.
Laptop, điện thoại có cầm giữ giấy được không?
Gần như không. Điện thoại, laptop, vàng, đồng hồ không có giấy chứng nhận sở hữu có giá trị như giấy đăng ký xe, nên tiệm chỉ nhận theo hình thức giữ đồ. Nơi nào quảng cáo cho vay theo điện thoại mà vẫn để bạn dùng máy cần được xem xét rất kỹ.
