Vàng gãy, dây chuyền đứt, nhẫn bị móp méo, bông tai chỉ còn một chiếc vẫn cầm được, và với vàng 24K thì số tiền gần như không khác món còn lành. Lý do đơn giản: tiệm cầm đồ tính tiền theo trọng lượng vàng và tuổi vàng, không trả cho tiền công hay vẻ đẹp của món đồ. Phần bạn mất khi món đồ gãy là tiền công chế tác, mà tiền công vốn đã không được tính khi cầm.
Vàng hỏng chỉ bị trừ thêm trong vài trường hợp: món có mối hàn bằng kim loại khác, món gãy để lộ lõi không phải vàng, vàng vụn hoặc vàng đã nấu thành cục không rõ tuổi, và vàng tây nhiều chi tiết nhỏ. Phần dưới đi qua từng tình trạng, trả lời câu hỏi có nên mang đi sửa trước khi cầm hay không, cách gói giữ để không thất lạc mảnh vàng, và khi nào nên bán thay vì cầm.
Vì sao món vàng gãy vẫn được tính gần như món lành
Khi định giá vàng, tiệm làm ba việc: cân trọng lượng, xác định tuổi vàng, nhân với giá mua vào trong ngày rồi áp tỷ lệ cho vay. Không bước nào hỏi món đồ còn đeo được hay không. Nếu bạn không chuộc, tiệm sẽ bán lại món vàng cho cửa hàng vàng, và cửa hàng vàng mua trang sức cũ phần lớn để nấu lại hoặc làm mới, nên một sợi dây đứt với một sợi dây lành có giá trị kim loại như nhau.
Ví dụ giả định: sợi dây chuyền 24K nặng 2 chỉ bị đứt một mắt. Giá mua vào nữ trang 24K giả định 9,8 triệu một chỉ, tiệm cho vay 85%. Dây lành: 2 × 9,8 × 85% ≈ 16,7 triệu. Dây đứt, đủ cả hai đoạn và khoá: vẫn khoảng 16,7 triệu, vì cân ra đúng 2 chỉ. Nếu một đoạn nhỏ đã rơi mất, phần mất đi là trọng lượng của đoạn đó, không hơn.
Trường hợp khác biệt là vàng tây và trang sức thiết kế. Với hàng này, một số tiệm vẫn cân nhắc khả năng bán lại nguyên món, nên món hỏng có thể bị hạ tỷ lệ cho vay thêm một chút. Hỏi tiệm có áp mức khác cho món hỏng không và ghi lại câu trả lời.
Từng tình trạng hư hỏng: tiệm xử lý ra sao
Bảng dưới gom các tình trạng hay gặp nhất khi người ta mang vàng hỏng đi cầm, kèm cách tiệm thường xử lý và việc bạn nên làm.
| Tình trạng | Tiệm thường xử lý | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Dây chuyền, lắc đứt mắt | Cân đủ các đoạn, tính như món lành nếu cùng tuổi | Gom đủ mọi đoạn và khoá, kể cả mảnh rất nhỏ |
| Khoá dây, khoá lắc hỏng | Khoá thường làm bằng vàng cùng tuổi; nếu khoá thép hoặc hợp kim khác sẽ bị trừ | Hỏi riêng về khoá, xem có bị tách khi cân không |
| Nhẫn méo, móp, nứt | Cân và thử tuổi bình thường; nứt sâu có thể bị kiểm kỹ hơn | Không tự nắn bằng kìm, tránh gãy hẳn |
| Bông tai mất một chiếc | Tính theo trọng lượng chiếc còn lại; chốt khác chất liệu bị trừ | Mang cả chốt, hạt chặn nếu còn |
| Trang sức rơi mất đá | Tính phần vàng; ổ đá trống không làm giảm vàng | Nếu còn giữ viên đá, mang theo và hỏi có tính không |
| Món đã hàn nhiều lần | Mối hàn có thể dùng hợp kim tuổi thấp, tiệm trừ hoặc hạ tuổi | Cho tiệm biết món đã sửa ở đâu nếu nhớ |
| Vàng vụn, vàng nấu thành cục | Bắt buộc thử tuổi kỹ, có thể phải cắt hoặc khoan thử | Hỏi trước có nhận không, nhiều nơi chỉ thu mua |
Một trường hợp ít ai muốn gặp: món gãy để lộ phần bên trong khác màu, xám hoặc đỏ đồng. Đó thường là hàng mạ hoặc bọc vàng, không phải vàng khối, và tiệm sẽ chỉ tính phần vàng bên ngoài hoặc từ chối. Nếu bạn mua món đó như vàng khối, phiếu mua là căn cứ để quay lại hỏi nơi bán.
Vàng tây, vàng trắng bị gãy: vì sao bị trừ nhiều hơn vàng 24K
Vàng tây 18K (750), 14K (585) hay 10K (416) là hợp kim, phần không phải vàng là bạc, đồng, kẽm, với vàng trắng có thêm palladium hoặc niken. Trang sức vàng tây thường được làm từ nhiều chi tiết nhỏ hàn lại với nhau: mắt xích, ổ đá, móc, khoá lò xo. Khi một món như vậy gãy, tiệm khó tách bạch phần nào đúng tuổi, phần nào là que hàn hay lò xo thép, nên hay áp mức thận trọng: thử tuổi ở vài điểm và lấy kết quả thấp, hoặc trừ ước lượng phần chi tiết phụ.
Vàng trắng có một hiểu lầm phổ biến. Lớp ngoài sáng trắng của phần lớn trang sức vàng trắng là lớp mạ rhodium; đeo lâu, chỗ cọ xát bong lớp mạ và lộ màu vàng nhạt bên dưới. Đó không phải dấu hiệu hàng giả, và tiệm cũng không trừ tiền vì lớp mạ bị mòn, vì họ tính theo tuổi vàng của hợp kim bên trong.
Với vàng tây gãy, hỏi tiệm cách họ tính từng phần, và nếu khoá hay lò xo là thép, đề nghị tách riêng để cân phần vàng cho đúng. Một món 18K nặng 1 chỉ mà phải trừ khoá thép khoảng 0,05 chỉ (số giả định) thì phần trừ nhỏ, nhưng nên biết để đối chiếu.
Có nên mang đi sửa trước khi cầm không?
Với hầu hết trường hợp, câu trả lời là không. Tiền sửa không làm số tiền cầm tăng thêm đồng nào, vì tiệm không tính tiền công. Một lần hàn dây chuyền hay nắn nhẫn ở tiệm vàng có thể tốn từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng tuỳ món và tuỳ nơi; cộng thêm, khi hàn, thợ có thể dùng que hàn có tuổi vàng thấp hơn món đồ, làm điểm hàn trở thành chỗ bị trừ khi kiểm.
Nếu sau khi chuộc bạn vẫn muốn đeo lại món đó, hãy sửa sau khi chuộc. Như vậy bạn không bỏ tiền sửa cho một món có thể nằm trong két nhiều tháng, và cũng tránh tình huống món vừa sửa bị cọ xát, va đập trong thời gian cầm.
Ngoại lệ đáng kể duy nhất là khi món đồ có nguy cơ thất lạc mảnh. Một sợi dây đứt làm nhiều đoạn li ti, một chiếc lắc bung mắt khắp nơi rất dễ rơi mất khi tháo ra cân. Thay vì sửa, chỉ cần gom vào một túi nhỏ có khoá kéo, đếm số đoạn và ghi lại. Đừng dùng băng dính quấn quanh vàng: keo bám vào làm sai số cân và khó gỡ sạch.
Gói giữ và giao vàng hỏng sao cho không bị hụt
Vàng hỏng thường gồm nhiều mảnh nhỏ, dễ thất lạc cả lúc ở nhà lẫn tại quầy. Làm theo trình tự sau:
- Ở nhà, trải một tấm khăn trơn màu sẫm trên bàn, đặt từng mảnh lên để nhìn rõ, đếm số đoạn, chụp ảnh tổng thể và cận cảnh chỗ gãy.
- Nếu có cân tiểu ly hiển thị 0,01 gram, cân từng nhóm để biết sơ bộ trọng lượng. Cân gia đình kém chính xác hơn cân của tiệm, chỉ dùng để tham khảo.
- Cho mỗi món vào một túi zip nhỏ riêng, ghi tên món lên túi bằng bút dạ.
- Tại quầy, yêu cầu tiệm cân từng món trước mặt bạn, đọc số trên cân và cho xem kết quả thử tuổi.
- Yêu cầu biên nhận ghi đúng tình trạng: "dây chuyền 24K đứt một chỗ, gồm hai đoạn và khoá, trọng lượng …". Ghi tình trạng giúp lúc chuộc không có tranh cãi rằng món đồ bị làm hỏng trong thời gian cầm.
- Đề nghị niêm phong túi đồ trước mặt bạn, ghi trọng lượng lên niêm phong, chụp ảnh túi trước khi tiệm cất đi.
Lúc chuộc, cân lại trước khi rời quầy. Với vàng nhiều mảnh, so số đoạn với ảnh bạn đã chụp; chênh vài phần trăm gram ở cân khác nhau là bình thường, chênh rõ rệt thì nêu ngay tại chỗ.
Cầm hay bán vàng gãy: cách quyết định
Nếu sẽ chuộc về rồi lại sửa để đeo, cầm là hợp lý. Bạn giữ được món đồ có ý nghĩa, chỉ cần tính tổng tiền lãi trong thời gian cầm cộng tiền sửa sau này.
Nếu món đồ không còn định đeo nữa, bán thường gọn hơn. Cầm rồi chuộc một món mình sẽ không dùng là trả lãi cho không. Bán cho tiệm vàng bạn nhận đủ giá mua vào thay vì chỉ một phần, dù có nơi trừ thêm hao hụt nấu với vàng vụn.
Đổi vàng gãy lấy món mới là lựa chọn thứ ba. Nhiều tiệm vàng cho thu đổi: tính vàng cũ theo giá mua vào, bạn bù phần chênh lệch và tiền công món mới. Cách này không giúp có tiền mặt nhưng hợp khi bạn chỉ muốn có món đeo được.
Vàng vụn quá nhẹ nên gom lại rồi mới mang đi. Vài mảnh nhỏ một hai phân thường không đáng chi phí làm hợp đồng cầm, nhiều tiệm cũng không nhận. Gom đủ số lượng rồi bán một lần cho tiệm vàng thường được tính hợp lý hơn.
So ít nhất hai nơi trước khi quyết. Tỷ lệ cho vay với món hỏng và mức trừ hao với vàng vụn khác nhau khá nhiều giữa các tiệm. Có thể tra tiệm gần bạn trong danh bạ theo tỉnh thành trên trang để hỏi trước.
Câu hỏi thường gặp
Dây chuyền vàng bị đứt mất một đoạn thì cầm có bị trừ nhiều không?
Tiệm chỉ trừ đúng phần trọng lượng đã mất, vì tính theo số gram cân được. Đoạn rơi mất càng ngắn thì phần thiếu càng nhỏ. Phần còn lại vẫn được tính theo tuổi vàng và giá mua vào như món lành.
Nhẫn vàng bị cắt để tháo khỏi tay có cầm được không?
Được. Nhẫn bị cắt vẫn là vàng, tiệm cân và thử tuổi bình thường. Mang theo cả mảnh nhỏ bị cắt ra nếu còn giữ để không hụt trọng lượng. Nhẫn khắc tên bị cắt cũng không bị trừ thêm vì giá trị nằm ở kim loại.
Vàng bị xỉn màu, đen có phải là vàng giả không?
Không hẳn. Vàng 24K gần như không xỉn, nhưng vàng tây có pha bạc và đồng có thể ngả màu theo thời gian, nhất là khi tiếp xúc mồ hôi, mỹ phẩm. Màu sắc không quyết định tuổi vàng; chỉ thử bằng máy hoặc đá mới biết chính xác.
Có nên tự đánh bóng vàng cũ trước khi cầm không?
Lau nhẹ bằng khăn mềm và nước ấm pha chút xà phòng là đủ. Không chà bằng kem đánh răng hay bột mài vì làm mòn bề mặt, mất một ít trọng lượng và trầy xước. Tiệm không trả thêm cho món sáng bóng.
Tiệm cầm đồ có tự sửa vàng gãy giúp mình không?
Thường không. Tiệm cầm giữ nguyên tình trạng món đồ như lúc nhận và trả lại đúng như thế khi chuộc. Nếu tiệm đồng thời là tiệm vàng, bạn có thể nhờ sửa sau khi chuộc như một dịch vụ riêng, có tính tiền công.
Vàng nấu lại thành cục có cầm được không?
Một số tiệm nhận nhưng phải thử tuổi kỹ, có khi phải cắt hoặc khoan để kiểm phần bên trong, vì vàng nấu tự phát thường không đồng đều. Nhiều tiệm cầm đồ từ chối loại này; tiệm vàng có thiết bị kiểm thì dễ thu mua hơn.
