Công thức cơ bản để tính lãi cầm đồ là: Tiền lãi = Số tiền vay × Lãi suất × Thời gian vay, với điều kiện lãi suất và thời gian cùng một đơn vị. Lãi theo ngày thì nhân số ngày; lãi theo tháng thì nhân số tháng; lãi theo năm thì nhân số ngày rồi chia 365.
Ví dụ giả định: vay 15 triệu đồng, lãi thoả thuận 1,5%/tháng (tức 18%/năm), vay 45 ngày. Nếu tính theo ngày thực tế: 15.000.000 × 18% ÷ 365 × 45 ≈ 332.877 đồng. Nếu tiệm làm tròn thành 2 tháng: 15.000.000 × 1,5% × 2 = 450.000 đồng. Cùng một mức lãi, khác cách đếm thời gian, chênh hơn 117 nghìn đồng.
Vì vậy câu hỏi quan trọng nhất không phải "lãi bao nhiêu" mà là "tính theo ngày hay theo kỳ, đếm ngày thế nào". Phần dưới đi từng bước, có ví dụ bấm máy được.
Tính lãi theo ngày: bốn bước bấm máy
Lãi theo ngày là cách công bằng nhất cho người vay: dùng bao nhiêu ngày trả bấy nhiêu ngày. Giả định vay 8 triệu đồng, lãi 20%/năm (đúng mức trần), chuộc sau 17 ngày.
- Đổi lãi suất về số thập phân. 20% = 0,2. Nếu tiệm báo theo tháng, ví dụ 1,5%/tháng, thì nhân 12 ra 18%/năm = 0,18.
- Tính lãi một ngày. Lấy số tiền vay × lãi suất năm ÷ 365. Ở ví dụ: 8.000.000 × 0,2 ÷ 365 ≈ 4.384 đồng mỗi ngày.
- Đếm số ngày vay. Thông thường tính từ ngày nhận tiền đến ngày trả tiền. Cần hỏi tiệm có tính cả ngày đầu và ngày cuối hay không, vì lệch một ngày là lệch một ngày lãi.
- Nhân lên. 4.384 × 17 ≈ 74.521 đồng. Đây là số lãi bạn phải trả khi chuộc sau 17 ngày, chưa tính phí khác nếu có.
Mẹo kiểm nhanh: với trần 20%/năm, mỗi 1 triệu đồng một ngày lãi khoảng 548 đồng. Nhân số triệu với số ngày rồi với 548 là ra con số tối đa. Tiệm đòi cao hơn con số đó, kể cả cộng phí, thì cần hỏi lại.
Tính lãi theo tháng và cái bẫy "tròn tháng"
Nhiều tiệm tính theo kỳ tháng: mỗi kỳ 30 ngày, đóng lãi đầu hoặc cuối kỳ. Công thức đơn giản: số tiền vay × lãi tháng × số tháng. Ví dụ giả định 15 triệu đồng, 1,5%/tháng thì mỗi tháng lãi 225.000 đồng.
Vấn đề nằm ở tháng lẻ. Có hợp đồng ghi "chưa đủ tháng tính tròn một tháng", tức vay 31 ngày phải trả lãi 2 tháng. Có hợp đồng ghi "tính theo ngày cho phần lẻ", tức 31 ngày trả 1 tháng cộng 1 ngày. Có nơi chia nửa tháng: dưới 15 ngày tính nửa tháng, từ 15 ngày tính trọn. Ba cách này cho ra ba con số khác nhau, và cả ba đều chỉ có giá trị khi được ghi trong hợp đồng.
Cách làm tròn lên tháng khiến lãi thực tế cao hơn con số ghi trên giấy. Vay 31 ngày, trả lãi 2 tháng với 1,5%/tháng, tức 3% cho 31 ngày, quy ra năm khoảng 35%, vượt trần 20%/năm dù lãi ghi trên hợp đồng chỉ 18%/năm. Khi thấy điều khoản làm tròn, hãy tính lại theo số ngày thực để biết chi phí thật.
Nếu bạn biết chắc mình chỉ cần tiền vài ngày, nói rõ điều đó với tiệm trước khi ký và đề nghị ghi cách tính phần lẻ theo ngày.
Cũng cần phân biệt kỳ tháng theo lịch với kỳ 30 ngày. Kỳ theo lịch tính từ ngày 10 tháng này đến ngày 10 tháng sau, nên tháng Hai ngắn hơn, tháng Ba dài hơn, nhưng tiền lãi mỗi kỳ không đổi. Kỳ 30 ngày thì đều nhau nhưng ngày đến hạn trượt dần qua các tháng. Hỏi rõ tiệm dùng kiểu nào để ghi đúng ngày đóng lãi vào lịch của mình, tránh lỡ hạn chỉ vì nhớ nhầm ngày.
So sánh ba cách đếm thời gian trên cùng một khoản vay
Dưới đây là cùng khoản vay giả định 15 triệu đồng, lãi 1,5%/tháng (18%/năm), so ba cách tính khi chuộc ở các mốc khác nhau. Số liệu làm tròn đến đồng.
| Chuộc sau | Theo ngày thực tế (18%/năm ÷ 365) | Theo tháng, phần lẻ tính theo ngày | Tròn lên tháng |
|---|---|---|---|
| 10 ngày | 73.973 đồng | 75.000 đồng (1/3 tháng) | 225.000 đồng |
| 30 ngày | 221.918 đồng | 225.000 đồng | 225.000 đồng |
| 45 ngày | 332.877 đồng | 337.500 đồng | 450.000 đồng |
| 61 ngày | 451.233 đồng | 457.500 đồng | 675.000 đồng |
Hai cột đầu chênh nhau rất ít vì chỉ khác cách chia năm 365 ngày hay tháng 30 ngày. Cột cuối mới là khác biệt lớn: chuộc ở ngày 61 mà bị tính tròn 3 tháng thì trả thêm khoảng 220 nghìn đồng so với tính theo ngày. Khoản chênh này xuất hiện đúng lúc người vay trễ vài ngày, nên rất dễ bị bỏ qua.
Chuộc sớm có phải trả đủ lãi cả kỳ không
Tuỳ điều khoản đã ký. Pháp luật không cấm thoả thuận một thời hạn vay tối thiểu, nhưng cũng không bắt người vay phải trả lãi cho thời gian chưa dùng tiền nếu hợp đồng không ghi. Nếu hợp đồng ghi lãi theo ngày, chuộc sớm chỉ trả lãi số ngày đã vay.
Hỏi về "lãi tối thiểu" trước khi ký. Một số tiệm có quy định lãi tối thiểu, ví dụ tối thiểu 10 ngày hoặc 15 ngày. Đây là điều khoản cần biết trước, đặc biệt khi bạn chỉ cần tiền qua vài ngày chờ lương.
Đã đóng lãi trước cả tháng thì sao. Nếu bạn đã trả lãi trước cho cả kỳ rồi chuộc sớm, hãy hỏi tiệm có hoàn phần lãi chưa dùng hay không. Điều này phụ thuộc thoả thuận; nhiều nơi không hoàn, nên khi có thể, chọn trả lãi cuối kỳ hoặc khi chuộc.
Ghi lại ngày nhận tiền. Chụp ảnh hợp đồng có ngày ký và ngày giải ngân. Khi chuộc, tự bấm máy trước rồi mới đối chiếu với số tiệm đưa ra. Sai số vài trăm đồng do làm tròn là bình thường; lệch cả trăm nghìn thì cần xem lại cách đếm.
Ví dụ trọn vẹn: vừa đóng lãi vừa trả bớt gốc
Tình huống giả định: ngày 1 bạn cầm xe máy vay 20 triệu đồng, lãi 1,5%/tháng (18%/năm), tính theo ngày thực tế. Ngày thứ 30 bạn đóng lãi kỳ đầu và trả bớt 8 triệu đồng gốc. Đến ngày thứ 50 bạn chuộc xe. Cần trả tổng cộng bao nhiêu?
Đoạn 1, 30 ngày đầu, gốc 20 triệu: 20.000.000 × 0,18 ÷ 365 ≈ 9.863 đồng mỗi ngày, nhân 30 ngày ≈ 295.890 đồng. Ngày thứ 30 bạn trả khoản lãi này cộng 8 triệu đồng gốc, tổng khoảng 8.295.890 đồng.
Đoạn 2, 20 ngày tiếp theo, gốc còn 12 triệu: 12.000.000 × 0,18 ÷ 365 ≈ 5.918 đồng mỗi ngày, nhân 20 ngày ≈ 118.356 đồng. Khi chuộc, bạn trả 12 triệu đồng gốc cộng khoảng 118.356 đồng lãi.
Tổng lãi cho cả 50 ngày khoảng 414.246 đồng. Nếu bạn không trả bớt gốc, 50 ngày với 20 triệu đồng sẽ là khoảng 493.151 đồng. Phần tiết kiệm gần 79 nghìn đồng chỉ có được khi tiệm đồng ý ghi nhận khoản trả bớt gốc và tính lãi trên số gốc mới. Vì vậy, mỗi lần trả bớt, hãy yêu cầu biên nhận ghi rõ "trả gốc" tách khỏi "trả lãi", kèm số gốc còn lại.
Không phải tiệm nào cũng nhận trả bớt gốc giữa kỳ; có nơi chỉ nhận chuộc toàn bộ hoặc đóng lãi. Đó là thoả thuận hợp lệ, nhưng bạn nên biết trước khi ký để chọn khoản vay vừa đủ ngay từ đầu, tránh vay dư rồi chịu lãi cho phần không dùng tới.
Sai sót hay gặp khi tự tính lãi cầm đồ
Những lỗi dưới đây khiến người vay tưởng mình bị tính sai, hoặc ngược lại không nhận ra mình đang trả quá nhiều:
- Lẫn %/tháng với %/năm. 1,5% ghi trên hợp đồng mà không có đơn vị là chỗ dễ cãi nhau nhất. Hỏi và yêu cầu ghi rõ.
- Quên trừ phần đã trả gốc. Nếu bạn trả bớt gốc giữa kỳ, lãi các ngày sau phải tính trên số gốc còn lại. Giữ biên nhận trả gốc để đối chiếu.
- Tính lãi trên số tiền thực nhận thay vì số ghi trên hợp đồng. Nếu tiệm trừ phí ngay lúc giải ngân, số trên giấy cao hơn số bạn cầm về, và lãi tính trên số trên giấy.
- Bỏ quên ngày lễ, Tết. Tiệm đóng cửa dịp Tết không có nghĩa là ngừng tính lãi. Nếu hạn chuộc rơi vào kỳ nghỉ, hỏi trước tiệm sẽ xử lý ra sao.
- Dùng tháng 28 hay 31 ngày lẫn với tháng 30 ngày. Hợp đồng tính theo kỳ 30 ngày thì kỳ thứ hai bắt đầu sau 30 ngày, không phải cùng ngày tháng sau.
Một bảng ghi tay đơn giản gồm ngày nhận tiền, số gốc, lãi suất, các lần đóng lãi và trả gốc là đủ để bạn tự kiểm bất kỳ lúc nào, không cần ứng dụng nào.
Câu hỏi thường gặp
Lãi cầm đồ thường được tính từ ngày nào?
Thông thường lãi bắt đầu tính từ ngày bạn nhận tiền. Điểm cần hỏi là ngày nhận tiền có được tính là một ngày lãi không và ngày chuộc có tính không. Hai cách đếm chênh nhau đúng một ngày lãi, nên nên ghi rõ trong hợp đồng.
Vay 5 triệu trong 7 ngày với lãi trần thì trả bao nhiêu?
Với 20%/năm, lãi mỗi ngày của 5 triệu đồng khoảng 2.740 đồng. Bảy ngày khoảng 19.178 đồng. Đây là mức tối đa nếu tính theo ngày thực tế; nếu tiệm áp lãi tối thiểu nhiều ngày hơn thì số phải trả sẽ cao hơn con số này.
Một năm tính 360 hay 365 ngày?
Trong giao dịch dân sự thường dùng 365 ngày khi quy lãi năm ra ngày. Một số nơi dùng 360 ngày cho dễ tính, khiến lãi mỗi ngày nhích lên khoảng 1,4%. Chênh lệch nhỏ nhưng nên hỏi để tự tính khớp với tiệm.
Lãi cầm đồ có tính lãi kép không?
Lãi thông thường tính trên nợ gốc. Lãi chồng lãi chỉ phát sinh khi bạn chậm trả tiền lãi, và luật có quy định riêng cho phần đó với mức thấp. Tiệm tự cộng lãi vào gốc mỗi tháng rồi tính lãi tiếp là điều cần hỏi lại ngay.
Có cách nào tính nhanh trong đầu không?
Với trần 20%/năm, nhớ con số khoảng 548 đồng cho mỗi triệu mỗi ngày, hoặc khoảng 16.700 đồng cho mỗi triệu mỗi tháng. Nhân với số triệu và số ngày, số tháng là ra mức tối đa để so tại quầy.
