Khi sắp đến hạn mà chưa gom đủ tiền chuộc, bạn vẫn còn nhiều đường hơn là chỉ đóng lãi rồi chờ hoặc bỏ mặc cho tiệm bán. Bảy cách thường dùng: đóng lãi để gia hạn, trả bớt một phần gốc, chuộc từng món nếu cầm nhiều món, đổi sang tài sản khác, bán lại món đồ có sự chứng kiến của tiệm, thoả thuận giao luôn món đồ cho tiệm với giá rõ ràng, hoặc vay khoản rẻ hơn để chuộc. Cách nào hợp với bạn phụ thuộc vào hai con số: tổng tiền phải trả nếu chuộc hôm nay và giá món đồ nếu đem bán ngoài thị trường.
Điều quan trọng nhất là chủ động liên hệ tiệm trước ngày đến hạn. Lúc hợp đồng còn hiệu lực, bạn còn ở thế thương lượng. Khi đã quá hạn, tiệm có quyền xử lý tài sản theo điều khoản đã ký và theo Bộ luật Dân sự 2015, lựa chọn của bạn hẹp lại đáng kể. Dưới đây là cách tính nhanh, từng phương án kèm điều kiện, và những lối thoát nghe hấp dẫn nhưng khiến bạn mắc kẹt sâu hơn.
Bước đầu: so tiền nợ với giá trị món đồ
Trước khi chọn cách, ghi ra giấy hai con số. Con số thứ nhất là tổng phải trả nếu chuộc hôm nay: gốc cộng lãi, phí tính tới hôm nay, gọi tiệm hỏi và đối chiếu với hợp đồng. Con số thứ hai là giá bán thực tế nếu bạn tự đem món đồ đi bán, tham khảo giá thu mua của vài cửa hàng đồ cũ hoặc giá mua vào của tiệm vàng chứ không phải giá rao bán. Ví dụ dưới đây là số giả định cho khoản nợ 8 triệu đồng.
| Tình huống | Giá bán thực tế (giả định) | Hướng nên cân nhắc |
|---|---|---|
| Món đồ đáng giá hơn nhiều so với nợ | 15 triệu đồng | Cố giữ: gia hạn, trả bớt gốc, đổi tài sản hoặc vay rẻ hơn để chuộc |
| Món đồ chỉ nhỉnh hơn nợ một chút | 9 triệu đồng | Bán lại có tiệm chứng kiến hoặc giao cho tiệm, lấy phần chênh lệch |
| Món đồ đáng giá ngang hoặc thấp hơn nợ | 7 triệu đồng | Đóng thêm lãi để giữ là đang trả tiền cho một món đồ lỗ; thương lượng tất toán |
| Món đồ có giá trị tình cảm, kỷ vật | Khó quy ra tiền | Ưu tiên giữ bằng cách bán hoặc đổi món khác |
Bảng này không phải công thức cứng, nhưng nó giúp tránh lỗi phổ biến nhất: đóng lãi tháng này qua tháng khác cho một chiếc điện thoại đang mất giá dần. Tiền lãi bạn trả đi không quay lại, còn món đồ mỗi tháng lại rẻ thêm. Đồ điện tử đời cũ, xe đã chạy nhiều là nhóm mất giá nhanh; vàng thì giá lên xuống theo thị trường, không thể đoán trước, nên dùng giá mua vào ngày hôm nay để tính.
Bảy phương án và điều kiện của từng cách
Đóng lãi, gia hạn hợp đồng. Cách quen thuộc nhất, giữ được món đồ thêm một kỳ. Chỉ hợp lý khi bạn biết chắc trong kỳ tới sẽ có tiền, ví dụ đợi lương hoặc khoản thu cụ thể. Cách đóng lãi và giấy tờ cần giữ khi gia hạn có hướng dẫn riêng ở mục lãi suất và phí cầm đồ.
Trả bớt một phần gốc. Nếu có được một nửa số tiền, đề nghị tiệm nhận phần gốc đó, tính lại lãi trên số gốc còn lại và ghi nhận bằng phụ lục hoặc hợp đồng mới. Lãi kỳ sau nhẹ hẳn, áp lực giảm. Không phải tiệm nào cũng nhận trả gốc từng phần, nên hỏi từ trước, và luôn lấy giấy ghi rõ số gốc còn lại.
Chuộc từng món nếu cầm nhiều món. Cầm chung xe và điện thoại trong một hợp đồng thì cả hai cùng bảo đảm cho một khoản nợ. Muốn lấy lại món quan trọng hơn, bạn trả một phần tương ứng, đề nghị tiệm tách hợp đồng. Việc này cần tiệm đồng ý.
Đổi tài sản. Mang một món khác ít cần dùng hơn đến cầm thay, ví dụ đổi chiếc xe đi làm hằng ngày lấy một sợi dây chuyền. Thực chất là tất toán hợp đồng cũ và ký hợp đồng mới, tiệm phải định giá lại món mới.
Bán lại món đồ có tiệm chứng kiến. Tìm người mua, hẹn cùng đến tiệm, người mua trả tiền, phần đủ chuộc trả cho tiệm, phần dư về bạn, món đồ giao thẳng cho người mua. Cách này thường thu được nhiều hơn để tiệm tự thanh lý.
Thoả thuận giao luôn món đồ cho tiệm. Bộ luật Dân sự 2015 cho phép bên nhận cầm nhận chính tài sản để thay cho việc thực hiện nghĩa vụ, theo thoả thuận. Hai bên thống nhất giá món đồ bằng văn bản; nếu giá cao hơn nợ, tiệm trả bạn phần chênh lệch.
Vay khoản rẻ hơn để chuộc. Mượn người thân, ứng lương, hoặc khoản vay ngân hàng có lãi thấp hơn lãi cầm đồ. Chỉ làm khi tổng chi phí khoản mới thấp hơn thật, không phải chỉ đẩy nợ sang chỗ khác.
Bán đồ đang cầm cho người khác: làm sao để không ai bị lừa
Phương án bán lại hay bị bỏ qua vì người mua sợ trả tiền mà không nhận được đồ, người bán sợ giao đồ mà không nhận đủ tiền. Gói mọi thứ trong một buổi tại quầy của tiệm thì cả ba bên đều yên tâm:
- Gọi tiệm báo trước rằng bạn muốn tất toán để bán lại, hỏi chính xác số tiền chuộc tính tới ngày hẹn và xin tiệm ghi số đó qua tin nhắn.
- Cho người mua biết rõ món đồ đang được cầm, số tiền chuộc, giá bán hai bên thoả thuận. Giấu chuyện đang cầm là mầm tranh chấp.
- Hẹn cả hai bên đến quầy cùng lúc. Tiệm mang món đồ ra, người mua kiểm tra kỹ trước khi trả tiền: xe thì nổ máy, xem số khung số máy, điện thoại thì bật máy, xem IMEI.
- Người mua trả tiền theo hai phần: phần bằng số tiền chuộc trả thẳng cho tiệm, phần dư trả cho bạn. Chuyển khoản để có dấu vết.
- Tiệm xác nhận tất toán trên hợp đồng hoặc biên bản, giao đồ và giấy tờ kèm theo cho người mua.
- Bạn và người mua ký giấy mua bán ghi giá, ngày, mô tả món đồ. Với xe, làm tiếp thủ tục sang tên theo quy định về đăng ký xe.
Tiệm không có nghĩa vụ phải tạo điều kiện cho giao dịch này, nhưng phần lớn tiệm sẵn lòng vì họ thu đủ gốc lãi ngay mà khỏi mất công thanh lý. Nếu tiệm từ chối cho người thứ ba có mặt, bạn có thể tự chuộc trước bằng một khoản mượn ngắn ngày từ chính người mua, nhưng khi đó nên lập giấy vay có chữ ký hai bên.
Nếu quyết định buông món đồ: tự bảo vệ phần còn lại
Có lúc để tiệm xử lý món đồ là lựa chọn hợp lý, nhất là khi giá trị đồ thấp hơn hoặc ngang khoản nợ. Buông không có nghĩa là im lặng. Bạn nên báo cho tiệm bằng tin nhắn rằng mình không chuộc và đề nghị tiệm xử lý theo hợp đồng, đồng thời đề nghị được biết giá bán khi xong. Như vậy tiệm khỏi phải chờ, lãi quá hạn cũng không chạy thêm trong lúc hai bên còn mập mờ.
Theo Bộ luật Dân sự 2015, tiền thu được từ xử lý tài sản cầm cố dùng để trả chi phí xử lý rồi trả nghĩa vụ của bạn. Nếu còn dư, phần dư thuộc về bạn. Nếu thiếu, phần thiếu vẫn là nợ bạn phải trả, trừ khi hai bên đã thoả thuận khác. Đây là điểm nhiều người hiểu lầm, nghĩ rằng giao đồ là hết nợ.
Vì vậy, muốn chắc chắn mọi thứ dứt điểm, hãy đề xuất một thoả thuận tất toán bằng văn bản: hai bên thống nhất tiệm nhận món đồ, khoản nợ coi như đã trả xong, không bên nào đòi thêm. Chi tiết về cách tính và đòi phần chênh lệch khi đồ đã bị bán, cũng như quyền được thông báo trước khi xử lý, có bài riêng trong cùng chuyên mục này.
Những lối thoát nên tránh dù đang rất gấp
Áp lực mất đồ khiến nhiều người chọn cách giải quyết làm mọi thứ nặng thêm. Một số lựa chọn nên gạt hẳn ra:
- Vay app online hoặc vay góp ngày để lấy tiền chuộc. Lãi thật của các khoản này thường cao gấp nhiều lần lãi cầm đồ hợp pháp, kèm nguy cơ bị đòi nợ quấy rối. Bạn đổi một khoản nợ có tài sản bảo đảm lấy một khoản nợ không có giới hạn.
- Cầm món thứ hai ở tiệm khác để chuộc món thứ nhất. Nếu món thứ hai ít giá trị sử dụng hơn thì đây chính là cách đổi tài sản, nhưng làm tại một tiệm cho gọn. Nếu cứ chạy vòng giữa nhiều tiệm, tổng lãi phí cộng dồn rất nhanh.
- Ký hợp đồng mới mà không đọc kỹ chỉ vì được gia hạn. Có nơi lợi dụng lúc khách gấp để chèn phí gia hạn cao hoặc chuyển sang hợp đồng mua bán, mất quyền chuộc.
- Tránh mặt, tắt máy. Tiệm vẫn xử lý tài sản khi quá hạn, bạn chỉ mất cơ hội thương lượng và mất luôn cơ hội theo dõi giá bán.
- Báo mất giấy tờ xe hoặc báo mất điện thoại để gây khó cho tiệm. Đây là hành vi gian dối có thể dẫn tới trách nhiệm pháp lý, không phải mẹo.
Nói chuyện với tiệm thế nào để được đồng ý
Tiệm cầm đồ cũng muốn thu được tiền hơn là phải giữ hàng rồi đi bán. Một đề nghị cụ thể, có con số và có mốc thời gian sẽ được nghe hơn một lời xin "cho thêm ít bữa". Nên gọi hoặc đến tiệm trước ngày đến hạn ít nhất vài ngày, nói rõ ba điều: bạn có thể trả ngay bao nhiêu, phần còn lại khi nào có, và bạn đề xuất cách nào trong các phương án ở trên.
Ví dụ: "Hợp đồng của em đến hạn ngày 20. Em trả được ngay 4 triệu tiền gốc cộng lãi tới hôm nay, phần gốc còn lại em xin tính lãi tiếp một tháng." Câu như vậy giúp nhân viên tính được ngay và báo lại chủ tiệm.
Khi tiệm đồng ý, đề nghị ghi lại bằng giấy, phụ lục hợp đồng hoặc ít nhất một tin nhắn xác nhận có số tiền đã nhận, số gốc còn lại, ngày đến hạn mới. Lời hứa miệng qua điện thoại rất dễ bị quên hoặc hiểu khác. Nếu sau này cầm đồ lần nữa, bạn có thể tra tiệm gần mình trong danh bạ theo tỉnh thành và hỏi ngay từ đầu tiệm có nhận trả gốc từng phần không, để có sẵn phương án khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm có bắt buộc phải nhận trả bớt tiền gốc không?
Không bắt buộc nếu hợp đồng không quy định. Trả gốc từng phần là một thay đổi nội dung hợp đồng nên cần hai bên đồng ý. Phần lớn tiệm sẵn sàng vì rủi ro của họ giảm, nhưng bạn nên hỏi trước và yêu cầu giấy ghi rõ số gốc còn lại cùng ngày tính lãi mới.
Đã quá hạn vài ngày thì còn thương lượng được không?
Vẫn nên thử ngay, càng sớm càng tốt. Chừng nào món đồ chưa bị bán hoặc chưa bị tiệm nhận thay nợ, bạn vẫn có thể trả nợ và chi phí phát sinh để nhận lại. Gọi tiệm ngay trong ngày, nói rõ số tiền bạn có, và xin xác nhận bằng tin nhắn nếu tiệm đồng ý giữ đồ thêm.
Có nên đóng lãi mãi để giữ một món đồ đang mất giá?
Thường là không. Nếu tổng lãi đã trả cộng khoản nợ gốc vượt giá bán thực tế của món đồ, bạn đang trả tiền cho một món lỗ. Khi đó bán lại có tiệm chứng kiến hoặc thoả thuận tất toán bằng chính món đồ thường có lợi hơn.
Nhờ người thân đứng ra chuộc rồi trả dần cho họ có ổn không?
Ổn nếu cả hai rõ ràng. Nên viết giấy vay ghi số tiền, thời hạn trả và có chữ ký hai bên để tránh hiểu lầm trong gia đình. Người thân có thể cùng bạn đến tiệm, hoặc bạn lấy tiền tự chuộc; nếu họ chuộc hộ thì cần giấy uỷ quyền theo yêu cầu của tiệm.
Giao đồ cho tiệm rồi tiệm còn đòi thêm tiền có đúng không?
Có thể đúng nếu tiền bán món đồ không đủ trả hết nợ và chi phí, vì phần thiếu vẫn là nghĩa vụ của bạn khi không có thoả thuận khác. Muốn dứt điểm, hãy ký văn bản ghi rõ tiệm nhận món đồ thay toàn bộ khoản nợ và hai bên không đòi gì thêm.
Đồ cầm là kỷ vật gia đình thì nên làm gì khi chưa đủ tiền?
Ưu tiên giữ kỷ vật bằng cách đổi sang một tài sản khác ít ý nghĩa hơn, hoặc bán bớt một món đồ khác để chuộc. Nói rõ với tiệm đây là đồ kỷ niệm, nhiều nơi sẵn lòng gia hạn thêm hoặc cho trả gốc từng phần khi thấy bạn thiện chí.
