Mua điện thoại thanh lý ở tiệm cầm đồ, việc đầu tiên không phải xem máy đẹp hay xấu mà là kiểm xem máy còn dính tài khoản của chủ cũ hay không: với iPhone là Apple ID (iCloud) và tính năng Tìm iPhone, với Android là tài khoản Google gắn chế độ chống khôi phục cài đặt gốc. Máy còn dính tài khoản thì sau khi khôi phục sẽ đòi đăng nhập tài khoản cũ, gần như thành cục gạch với người mua.
Việc thứ hai là đối chiếu IMEI ở ba chỗ: trong phần cài đặt, trên khay sim hoặc vỏ máy nếu có, và trên giấy mua bán. Sau đó mới tới pin, màn hình, camera và các bộ phận khác. Bài dưới đây đi qua 12 điểm kiểm theo thứ tự, kèm giấy tờ nên lấy và cách xử lý nếu máy hoá ra là đồ gian. Tên mục cài đặt có thể khác đôi chút giữa các phiên bản hệ điều hành.
Khoá tài khoản: kiểm trước tiên
Với iPhone. Mở Cài đặt, dòng trên cùng phải hiện lời mời đăng nhập, không có tên người khác. Còn tên người khác nghĩa là máy vẫn gắn Apple ID cũ, gần như chắc tính năng Tìm iPhone (trong mục Tìm của tài khoản) đang bật. Cách chắc nhất: đề nghị tiệm đặt lại máy về cài đặt gốc ngay trước mặt bạn; khi máy khởi động lại tới màn hình kích hoạt, nếu không đòi Apple ID cũ là ổn.
Với Android. Vào Cài đặt, mục tài khoản, không còn tài khoản Google nào của người khác. Sau đó khôi phục cài đặt gốc tại chỗ. Khi khởi động lại, nếu máy đòi xác minh tài khoản Google đã đồng bộ trước đó, đó là khoá chống khôi phục; máy kiểu này không nên mua. Máy Samsung còn có thêm tài khoản Samsung, kiểm tương tự.
Đừng chấp nhận lời hứa "về nhà tự thoát". Có nơi bán máy đang đăng nhập tài khoản khác với lời hứa sau này sẽ gỡ giúp. Chủ tài khoản cũ có thể khoá máy từ xa bất cứ lúc nào. Máy chưa xoá tài khoản tại quầy thì không trả tiền.
Mã khoá màn hình. Máy phải mở được không cần mật khẩu, hoặc tiệm có mật khẩu và đổi trước mặt bạn. Máy khoá màn hình mà không có mã thì bạn không kiểm được gì cả.
Đối chiếu IMEI và nguồn gốc
IMEI là số nhận dạng riêng của máy, giúp bạn xác định máy có phải máy được mô tả hay không. Thực hiện như sau:
- Bấm *#06# trên bàn phím gọi điện để hiện IMEI. Máy hai sim có hai số.
- Vào Cài đặt, mục thông tin máy hoặc giới thiệu, xem lại IMEI và số serial. Hai chỗ phải trùng.
- Với iPhone, rút khay sim xem số khắc trên khay nếu có. Khay khác số là dấu hiệu máy từng bị tháo lắp, thay vỏ.
- Tra số serial hoặc IMEI trên trang kiểm tra bảo hành của hãng để biết đời máy, màu, dung lượng và tình trạng bảo hành. Thông tin phải khớp với lời giới thiệu của tiệm.
- Ghi IMEI vào giấy mua bán. Đây là bằng chứng bạn mua đúng chiếc máy đó nếu sau này cần đối chiếu.
Máy có IMEI trong cài đặt khác với số trên vỏ hoặc khay là máy đã thay linh kiện lớn, có khi là máy dựng từ nhiều xác máy. Không nhất thiết là đồ gian, nhưng giá trị và độ bền kém hơn hẳn máy nguyên bản.
Phần cứng: 7 điểm còn lại trong danh sách 12
Sau hai nhóm trên (khoá tài khoản, mã màn hình, đối chiếu IMEI, tra bảo hành, khay sim), kiểm tiếp phần cứng. Cả quá trình mất khoảng 15 phút:
- Pin: xem tình trạng pin trong phần cài đặt pin. iPhone hiện phần trăm dung lượng tối đa; Android tuỳ hãng, có máy cần ứng dụng hỗ trợ của hãng. Pin dưới khoảng 80% là sắp phải thay.
- Màn hình: mở một ảnh nền trắng toàn màn, tìm điểm chết, ám màu, vệt sọc. Kéo một biểu tượng đi khắp màn để thử cảm ứng.
- Nhận diện khuôn mặt, vân tay: đăng ký thử ngay tại quầy. Lỗi bộ phận này thường do máy từng thay màn hoặc rơi vỡ.
- Camera: chụp thử cả camera trước và sau, chuyển qua lại các ống kính, quay video có âm thanh.
- Loa, micro: gọi thử một cuộc, bật loa ngoài, ghi âm rồi nghe lại.
- Sóng, wifi, bluetooth: lắp sim của bạn, gọi và vào mạng di động; kết nối wifi của tiệm.
- Sạc: cắm sạc xem có nhận, cổng có lỏng không; thử sạc không dây nếu máy hỗ trợ.
Ghi lại các lỗi nhỏ phát hiện được để thương lượng giá, hoặc để làm căn cứ nếu tiệm có chính sách đổi trả.
Giấy tờ và cam kết nên lấy khi mua
Máy điện thoại không phải đăng ký quyền sở hữu như xe, nên giấy mua bán là bằng chứng chính của bạn. Đối chiếu bảng dưới:
| Nên có | Vì sao |
|---|---|
| Giấy mua bán ghi tên tiệm, ngày, giá, IMEI | Chứng minh bạn mua từ ai, mua máy nào, bao nhiêu tiền |
| Cam kết máy không phải tài sản tranh chấp, không phải đồ gian | Căn cứ để đòi lại tiền nếu máy bị thu hồi |
| Điều kiện đổi trả, bảo hành nếu có | Lời hứa miệng không có giá trị khi có lỗi |
| Phụ kiện, hộp máy theo mô tả | Hộp có IMEI trùng máy là thêm một bằng chứng nguồn gốc |
| Chuyển khoản vào tài khoản của tiệm | Dấu vết giao dịch rõ ràng hơn tiền mặt |
Máy thanh lý không có hộp không có nghĩa là đồ gian, vì nhiều người đi cầm chỉ mang máy. Nhưng nếu tiệm có hộp mà số trên hộp không khớp máy, hãy hỏi lại.
Nếu máy mua về hoá ra là đồ gian
Theo Bộ luật Dân sự 2015, với động sản không phải đăng ký quyền sở hữu như điện thoại, chủ sở hữu thường không được đòi lại từ người mua ngay tình, trừ trường hợp tài sản bị lấy cắp, bị mất hoặc trường hợp khác bị chiếm hữu ngoài ý chí của chủ sở hữu. Điện thoại bị trộm hoặc bị cướp rồi đem bán thuộc đúng nhóm ngoại lệ này, nên chủ máy vẫn có quyền đòi lại, kể cả khi bạn không hề biết.
Khi đó, cơ quan công an có thể mời bạn làm việc và thu hồi máy để trả chủ. Bạn không bị coi là phạm tội nếu thật sự không biết máy do phạm tội mà có, nhưng bạn mất máy. Quyền còn lại của bạn là đòi tiền từ người bán, tức tiệm. Giấy mua bán có IMEI và cam kết nguồn gốc chính là căn cứ cho việc này.
Bởi vậy, mua ở tiệm có giấy phép, có hồ sơ khách cầm, có địa chỉ cố định vẫn an toàn hơn mua của người lạ qua mạng. Dấu hiệu đáng lo nhất là máy đời mới, giá rẻ bất thường, còn đăng nhập tài khoản lạ, tiệm không nói rõ máy về từ đâu. Gặp đủ ba dấu hiệu đó, bỏ qua.
Vì sao máy thanh lý hay dính khoá tài khoản
Khi đi cầm điện thoại, nhiều người không đăng xuất tài khoản vì muốn giữ dữ liệu, định chuộc lại là dùng tiếp. Đến khi quá hạn, máy được đưa ra thanh lý nhưng chủ cũ không còn liên lạc, nên tài khoản vẫn còn trên máy. Tiệm làm bài bản thường yêu cầu người cầm đăng xuất từ đầu hoặc có cam kết hỗ trợ gỡ khi thanh lý; tiệm làm ẩu thì để nguyên rồi bán rẻ.
Từ phía người mua, điều này có nghĩa là một chiếc máy thanh lý còn tài khoản không nhất thiết là đồ gian, nhưng vẫn là chiếc máy bạn không thể dùng an toàn. Chủ tài khoản cũ có thể khoá máy, xoá máy từ xa bất cứ lúc nào, và hãng điện thoại thường chỉ hỗ trợ gỡ khoá khi có chứng từ mua hàng gốc đứng tên chủ máy.
Vì thế quy tắc đơn giản: tiệm phải gỡ được tài khoản trước mặt bạn. Nếu tiệm nói đang chờ chủ cũ gỡ, hẹn quay lại khi đã xong, đừng đặt cọc trước.
Dùng lỗi phát hiện được để thương lượng giá
Pin chai. Hỏi giá thay pin ở một tiệm sửa chữa và đề nghị trừ khoản đó vào giá máy. Pin dưới khoảng 80% gần như chắc phải thay trong năm đầu dùng.
Màn hình thay thế hoặc ám màu. Máy đã thay màn không chính hãng thường có thông báo trong phần cài đặt với một số dòng iPhone, màu sắc và độ sáng kém hơn. Đây là lý do chính đáng để đề nghị giảm giá đáng kể.
Thiếu phụ kiện, không có hộp. Không ảnh hưởng chức năng nhưng ảnh hưởng giá bán lại sau này. Mức giảm nhỏ, nhưng đáng nêu khi thương lượng.
Vết xước, cấn vỏ. Chụp ảnh từng vết và ghi vào giấy mua bán là "tình trạng khi mua", tránh tranh cãi nếu sau này cần đổi trả.
Câu hỏi thường gặp
Máy thanh lý còn iCloud nhưng giá rất rẻ, có nên mua về để dùng linh kiện không?
Không nên. Máy còn khoá tài khoản rất dễ là máy bị mất hoặc bị trộm. Mua để tháo linh kiện vẫn có nguy cơ liên quan tới đồ gian, và linh kiện từ máy khoá cũng không giúp bạn sở hữu một chiếc máy dùng được.
Kiểm IMEI có biết máy bị báo mất không?
Trang kiểm tra bảo hành của hãng cho biết đời máy và tình trạng bảo hành; việc xác định máy có bị báo mất hay không thì người mua thường không tra đầy đủ được. Vì vậy cần kết hợp IMEI với kiểm khoá tài khoản và nguồn gốc từ tiệm.
Có nên khôi phục cài đặt gốc ngay tại tiệm không?
Nên. Đó là cách chắc nhất để biết máy không còn bị khoá tài khoản. Nếu tiệm ngại vì mất thời gian, bạn có thể chờ, vì quá trình này thường chỉ vài phút. Tiệm từ chối hẳn thì bạn có lý do để nghi ngờ.
Mua máy thanh lý có được đổi trả không?
Tuỳ chính sách từng tiệm. Một số nơi cho đổi trong vài ngày nếu lỗi phần cứng, nơi khác bán nguyên trạng. Hỏi trước và đề nghị ghi điều kiện đổi trả vào giấy mua bán; lời hứa miệng rất khó dùng khi có tranh chấp.
Laptop thanh lý có cần kiểm giống điện thoại không?
Về nguyên tắc giống nhau: kiểm tài khoản đăng nhập của hệ điều hành, khoá máy từ xa, số serial dưới đáy máy, pin, màn hình, bàn phím và cổng kết nối. MacBook còn có khoá kích hoạt gắn tài khoản như iPhone, cần đặt lại máy tại quầy để kiểm.
