Không. Luật Căn cước 2023 (hiệu lực từ 1/7/2024) liệt kê việc cầm cố, nhận cầm cố thẻ căn cước trong nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Nghĩa là cả người đem thẻ đi cầm lẫn bên nhận giữ thẻ để cho vay đều vi phạm. Quy định tương tự đã có từ thời thẻ căn cước công dân, nên thẻ cũ còn hạn cũng áp dụng như vậy.
Tiệm cầm đồ hợp pháp chỉ được xem và photo lưu giấy tờ tuỳ thân của bạn để kiểm tra, rồi trả lại ngay, còn món đồ đem cầm phải là một tài sản như xe, điện thoại, vàng. Nơi nào đề nghị "cầm căn cước lấy tiền" hay giữ căn cước bản gốc thay cho tài sản là nơi đang làm sai luật, và bạn là người chịu rủi ro lớn nhất. Hộ chiếu cũng bị cấm cầm cố tương tự; sổ đỏ, giấy phép lái xe, thẻ ngân hàng thì không phải vật cầm ở tiệm cầm đồ. Giấy duy nhất tiệm được giữ bản gốc là giấy sở hữu của chính món tài sản đem cầm, như đăng ký xe.
Xem căn cước khác hẳn giữ căn cước
Hai việc này hay bị lẫn. Quy định về điều kiện an ninh trật tự đối với ngành cầm đồ buộc tiệm kiểm tra giấy tờ tuỳ thân của người mang tài sản đến cầm, photo và lưu tại cơ sở. Mục đích là biết ai đang giao dịch, để khi có đồ gian thì truy được. Tiệm làm việc này xong là trả thẻ cho bạn ngay tại quầy.
Giữ căn cước bản gốc là chuyện khác: thẻ nằm lại ở chỗ người cho vay cho tới khi bạn trả hết nợ. Lúc này tấm thẻ bị biến thành vật bảo đảm, đúng là hành vi cầm cố mà luật cấm. Nhiều người không để ý vì nghĩ "chỉ để làm tin". Nhưng một tấm thẻ không có giá trị bán lại thì không bảo đảm được gì cho bên cho vay, trừ việc tạo áp lực lên bạn, và đó chính là lý do kiểu giữ thẻ này hay gắn với vay góp, vay nóng lãi cao.
Khi được yêu cầu photo, bạn có thể ghi chú lên bản photo mục đích sử dụng, ví dụ "chỉ dùng cho hợp đồng cầm đồ ngày…", để hạn chế bị dùng vào việc khác. Đây là thói quen nhỏ nhưng hữu ích với mọi giấy tờ bạn để lại ở bất kỳ đâu.
Vì sao để người khác giữ căn cước rất nguy hiểm
Bị mạo danh để vay tiền. Với thẻ căn cước gắn chip và ảnh khuôn mặt, kẻ gian có thể thử đăng ký các khoản vay, mở ví điện tử hoặc tài khoản ở nơi kiểm tra lỏng lẻo. Khoản nợ đứng tên bạn, và việc gỡ ra mất nhiều tháng.
Bị đăng ký thuê bao, tài khoản ngân hàng. Tài khoản và số thuê bao đứng tên bạn có thể bị dùng cho giao dịch lừa đảo, khiến bạn bị gọi lên làm việc dù không biết gì.
Mất khả năng làm thủ tục của chính mình. Đi khám chữa bệnh, rút tiền ở quầy, làm thủ tục đất đai, nhận hàng, đi máy bay nội địa: nhiều việc vẫn cần bạn xuất trình thẻ hoặc định danh điện tử đầy đủ.
Bị dùng làm công cụ ép trả nợ. Người giữ thẻ có thể đòi thêm tiền "chuộc giấy" ngoài khoản vay, kéo dài nợ vô thời hạn.
Chính bạn cũng vi phạm. Hành vi đem thẻ đi cầm của bạn cũng nằm trong nhóm bị cấm, có thể bị xử phạt hành chính theo nghị định xử phạt trong lĩnh vực an ninh trật tự đang có hiệu lực. Mức phạt cụ thể có thể thay đổi, nên khi cần hãy đối chiếu văn bản hiện hành.
Giấy tờ thường bị đem cầm và luật nói gì
Không chỉ căn cước. Dưới đây là các loại giấy hay được "cầm" ở những nơi làm ăn không minh bạch, kèm cách nhìn đúng:
| Giấy tờ | Có đem cầm được không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thẻ căn cước, căn cước công dân | Không. Luật Căn cước 2023 cấm cầm cố, nhận cầm cố | Tiệm chỉ được xem và photo lưu |
| Hộ chiếu | Không. Điều 4 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019 cấm cầm cố, nhận cầm cố giấy tờ xuất nhập cảnh | Mất hộ chiếu ảnh hưởng chuyến đi và thủ tục ở nước ngoài |
| Giấy phép lái xe | Không nên. Đây là giấy cho phép điều khiển phương tiện, không phải tài sản có giá trị để bán | Tiệm hợp pháp không nhận làm vật cầm |
| Thẻ ngân hàng kèm mã PIN | Không. Thẻ thuộc quy định của ngân hàng, giao thẻ và mã cho người khác là trái điều khoản sử dụng thẻ | Rủi ro bị rút sạch tài khoản |
| Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) | Không theo kiểu cầm đồ. Nhà đất dùng biện pháp thế chấp có công chứng và đăng ký | Giữ sổ đỏ kèm giấy bán nhà là dấu hiệu cho vay trá hình |
| Giấy đăng ký xe khi cầm xe | Được, tiệm giữ bản gốc trong thời gian cầm | Đây là giấy sở hữu của chính tài sản đem cầm |
Điểm chung: giấy tờ chỉ được tiệm giữ khi nó là giấy sở hữu của chính món tài sản đem cầm, như giấy đăng ký xe đi kèm chiếc xe. Giấy tờ chứng minh nhân thân hay quyền của bạn thì không phải tài sản để cầm.
Giấy tờ nào tiệm được giữ, giữ đến khi nào
Quy định về điều kiện kinh doanh cầm đồ nói rõ: với tài sản phải có giấy chứng nhận quyền sở hữu, tiệm chỉ nhận cầm khi có đủ giấy và giữ bản chính các giấy này trong thời gian cầm cố. Đó là giấy đăng ký xe máy, ô tô, và tuỳ món đồ, có thể là hộp sổ đồng hồ, giấy kiểm định kim cương, phiếu bảo hành mà bạn tự nguyện giao kèm để được định giá sát.
Mọi giấy tờ tiệm giữ phải được ghi tên từng loại trong hợp đồng, kèm số hiệu nếu có. Khi cầm cố chấm dứt, Điều 316 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu trả lại tài sản cùng giấy tờ liên quan. Lúc chuộc, đối chiếu danh sách trong hợp đồng với giấy nhận lại, kiểm từng tờ là bản gốc, không phải bản photo, và còn nguyên vẹn.
Ngoài nhóm giấy sở hữu của chính tài sản, tiệm không có lý do giữ thêm bất kỳ giấy tờ nào của bạn. Thẻ căn cước, hộ chiếu, giấy phép lái xe, thẻ bảo hiểm y tế, thẻ ngân hàng đều phải được trả lại ngay sau khi kiểm tra. Nếu nhân viên nói "để lại cho chắc, chuộc thì lấy", bạn có quyền từ chối và đề nghị chỉ photo. Tiệm khăng khăng giữ là dấu hiệu nên đi chỗ khác.
Lỡ để bên cho vay giữ căn cước: lấy lại thế nào
Nếu bạn đã lỡ để một bên cho vay giữ thẻ, đừng tiếp tục để thời gian trôi qua. Các bước nên làm:
- Yêu cầu trả lại thẻ ngay, bằng tin nhắn có lưu lại. Nêu rõ luật cấm nhận cầm cố thẻ căn cước. Khoản vay vẫn là nghĩa vụ riêng của bạn, bạn sẽ trả theo thoả thuận hợp pháp, nhưng thẻ phải được trả.
- Kiểm tra xem có khoản vay nào đứng tên mình mà mình không biết. Bạn có thể tra thông tin tín dụng cá nhân qua kênh chính thức của trung tâm thông tin tín dụng, và hỏi nhà mạng các số thuê bao đang đứng tên mình.
- Theo dõi định danh điện tử. Mở ứng dụng định danh điện tử của Bộ Công an, xem lịch sử sử dụng nếu có, bật các lớp bảo vệ như mật khẩu, sinh trắc học (tên mục có thể khác theo phiên bản ứng dụng).
- Bên kia không trả thẻ, hoặc dùng thẻ để đòi thêm tiền: làm đơn trình báo tại công an xã, phường nơi bạn cư trú hoặc nơi xảy ra sự việc, kèm tin nhắn, ghi âm, giấy tờ vay.
- Làm thủ tục cấp lại thẻ nếu không lấy lại được, theo hướng dẫn trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc tại cơ quan công an nơi làm thủ tục. Thông báo cho ngân hàng bạn đang dùng để họ lưu ý.
Sau đó, nếu cần tiền gấp, hãy chọn tiệm cầm đồ có giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh trật tự và cầm một tài sản thật, hoặc tìm kênh vay chính thức. Có thể tra tiệm gần bạn trong danh bạ theo tỉnh thành, rồi vẫn hỏi xem giấy phép và hợp đồng trước khi giao đồ.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm cầm đồ photo căn cước của mình có đúng luật không?
Đúng. Theo quy định về điều kiện an ninh trật tự với ngành cầm đồ, tiệm phải kiểm tra giấy tờ tuỳ thân, photo và lưu lại tại cơ sở. Bạn có thể ghi chú mục đích sử dụng lên bản photo. Điều tiệm không được làm là giữ thẻ bản gốc thay cho tài sản.
Cầm căn cước gắn chip có khác gì thẻ cũ không?
Về luật thì như nhau, cả hai đều thuộc diện cấm cầm cố, nhận cầm cố. Về rủi ro thì thẻ gắn chip chứa nhiều thông tin hơn, nếu bị kẻ xấu lợi dụng có thể dùng cho nhiều thủ tục hơn, nên càng không nên để người khác giữ.
Vay góp, vay nóng mà bên cho vay đòi giữ căn cước thì có nên đồng ý?
Không nên. Việc nhận giữ thẻ căn cước làm vật bảo đảm là vi phạm, và thường đi kèm lãi rất cao. Nếu cần tiền, hãy cân nhắc cầm một tài sản thật ở tiệm có giấy phép hoặc vay từ tổ chức tín dụng, nơi có hợp đồng và lãi suất rõ ràng.
Chỉ dùng ứng dụng định danh điện tử thay thẻ thì có bị giữ giấy không?
Một số giao dịch chấp nhận định danh điện tử mức độ hai thay cho thẻ, khi đó người kiểm tra chỉ đối chiếu trên điện thoại của bạn. Không bao giờ đưa mật khẩu ứng dụng, mã xác thực hay để người khác cầm điện thoại của bạn đi xử lý riêng.
Mất căn cước vì bị giữ có làm lại được không?
Được. Bạn có thể làm thủ tục cấp lại thẻ theo hướng dẫn trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc tại cơ quan công an. Khi làm lại, nên trình báo việc thẻ cũ bị người khác giữ để có căn cứ nếu thẻ cũ bị lợi dụng.
