Cầm điện thoại không có nghĩa là mất luôn số điện thoại và tài khoản ngân hàng, miễn là bạn chuẩn bị trước khi giao máy. Việc quan trọng nhất là giữ lại SIM (hoặc chuyển eSIM sang SIM vật lý) để vẫn nhận tin nhắn OTP, rồi chuyển ứng dụng ngân hàng, Zalo và mã xác thực hai lớp sang một máy dự phòng ngay tại nhà, khi chiếc máy chính còn trong tay.
Thứ tự rất quan trọng. Nhiều ngân hàng chỉ cho ứng dụng hoạt động trên một thiết bị và yêu cầu xác thực khuôn mặt khi đổi máy; nếu bạn giao máy rồi mới loay hoay đăng nhập trên máy khác, có thể bị kẹt đúng lúc cần chuyển tiền. Phần dưới là danh sách theo thứ tự nên làm, kèm những bẫy hay gặp.
SIM và eSIM: việc đầu tiên phải làm
SIM vật lý: tháo ra giữ lại. Số điện thoại là chìa khoá của gần như mọi tài khoản: mã OTP ngân hàng, đăng nhập Zalo, khôi phục email. Tiệm cầm đồ không cần SIM của bạn để định giá máy, nên hãy tháo SIM ra trước khi rời nhà và cắm vào máy dự phòng. Để SIM trong máy giao cho tiệm là để người khác cầm chìa khoá tài khoản của mình.
eSIM: chuyển trước, đừng để máy bị xoá rồi mới tính. eSIM nằm trong máy, không tháo được. Nếu máy dự phòng hỗ trợ eSIM, nhiều nhà mạng cho chuyển eSIM sang máy khác; nếu máy dự phòng chỉ dùng SIM vật lý, ra cửa hàng nhà mạng đổi sang SIM thường, mang theo căn cước. Thủ tục và phí mỗi nhà mạng một khác, nên hỏi trước. Làm việc này trước khi xoá máy chính, vì xoá máy có thể xoá luôn eSIM.
Máy hai SIM. Kiểm cả hai khe. Nhiều người nhớ tháo SIM chính mà quên SIM phụ dùng cho tài khoản ngân hàng hay ví điện tử.
Đừng huỷ hay để SIM hết hạn. Thuê bao trả trước lâu không nạp tiền hoặc không phát sinh cuộc gọi có thể bị khoá chiều, rồi thu hồi theo quy định của nhà mạng. Trong thời gian máy ở tiệm, vẫn để SIM hoạt động trên máy dự phòng.
Chọn máy dự phòng: điện thoại cơ bản có đủ không
Một chiếc điện thoại phím bấm nhận được tin nhắn SMS, nên đủ cho các tài khoản còn dùng OTP qua tin nhắn. Nhưng phần lớn ứng dụng ngân hàng hiện nay dùng Smart OTP nằm ngay trong ứng dụng, và ứng dụng chỉ chạy trên điện thoại thông minh. Nếu bạn cần chuyển khoản thường xuyên trong thời gian cầm máy, máy dự phòng phải là smartphone, dù là máy cũ, máy giá rẻ hay máy mượn tạm của người nhà.
Từ ngày 1/7/2024, theo quyết định của Ngân hàng Nhà nước về giải pháp an toàn trong thanh toán trực tuyến, giao dịch chuyển tiền trên 10 triệu đồng mỗi lần, hoặc tổng trên 20 triệu đồng trong ngày, phải xác thực sinh trắc học, và lần đầu dùng ứng dụng trên một thiết bị mới cũng phải xác thực. Thực tế nghĩa là máy dự phòng cần camera trước đủ rõ để quét khuôn mặt. Nếu tài khoản của bạn chưa cập nhật sinh trắc học, ngân hàng có thể yêu cầu đọc chip căn cước bằng NFC, nên máy có NFC sẽ đỡ phiền. Quy định và cách làm cụ thể của từng ngân hàng có thể thay đổi, hãy xem hướng dẫn trong ứng dụng hoặc hỏi tổng đài của ngân hàng.
Máy dự phòng nên được cập nhật hệ điều hành ở mức ứng dụng ngân hàng còn hỗ trợ. Máy đã root, bẻ khoá hoặc cài bản ROM lạ thường bị ứng dụng ngân hàng từ chối chạy.
Chuyển tài khoản sang máy dự phòng, theo thứ tự
Làm ở nhà, khi máy chính còn trong tay và còn đăng nhập, mất khoảng một buổi tối. Tên các mục trong ứng dụng có thể khác theo ngân hàng và phiên bản.
- Cắm SIM (hoặc eSIM đã chuyển) vào máy dự phòng, kiểm nhận được tin nhắn và cuộc gọi.
- Cài ứng dụng ngân hàng trên máy dự phòng, đăng nhập, làm theo bước xác thực khuôn mặt cho thiết bị mới. Kích hoạt lại Smart OTP trên máy này. Ở nhiều ngân hàng, việc này tự huỷ Smart OTP trên máy chính, đúng điều bạn muốn.
- Thử một giao dịch nhỏ, chuyển vài nghìn đồng cho người nhà, để chắc chắn mọi thứ chạy trước khi giao máy.
- Làm tương tự với ví điện tử và ứng dụng chứng khoán nếu có.
- Đăng nhập Zalo trên máy dự phòng. Zalo có thể yêu cầu mã xác nhận gửi về số điện thoại hoặc xác nhận từ máy đang đăng nhập, nên làm khi còn máy chính. Sao lưu tin nhắn trước nếu muốn giữ lịch sử trò chuyện.
- Chuyển mã xác thực hai lớp: nếu dùng ứng dụng tạo mã cho email, mạng xã hội, công việc, dùng tính năng chuyển tài khoản của ứng dụng đó sang máy mới, hoặc tải mã dự phòng về và cất ở nơi an toàn.
- Với tài khoản Apple, vào phần quản lý thiết bị đáng tin cậy và số điện thoại đáng tin cậy trong cài đặt tài khoản (tên mục có thể khác theo phiên bản iOS), chắc rằng số điện thoại trong SIM bạn giữ lại có trong danh sách để vẫn nhận mã khi cần.
- Cuối cùng mới đăng xuất hoặc xoá máy chính theo yêu cầu của tiệm.
Bước 3 hay bị bỏ qua nhất, và cũng là bước cứu bạn nhiều nhất. Một giao dịch thử thành công trong vài giây cho biết bạn không cần quay lại tiệm xin mượn máy chính vì quên một bước xác thực.
Nếu đã lỡ giao máy mà chưa chuẩn bị
Không phải lúc nào cũng có thời gian chuẩn bị. Dưới đây là cách gỡ cho từng tình huống hay gặp; tên dịch vụ, thủ tục cụ thể tuỳ nhà cung cấp.
| Tình huống | Việc nên làm |
|---|---|
| Để quên SIM trong máy đã cầm | Quay lại tiệm xin tháo SIM, hầu hết tiệm đồng ý vì SIM không thuộc tài sản cầm; ghi chú việc này vào biên nhận |
| Không chuyển được Smart OTP | Ra quầy giao dịch ngân hàng với căn cước để đăng ký lại phương thức xác thực trên máy mới, hoặc gọi tổng đài hỏi cách làm |
| Không đăng nhập được Zalo trên máy khác | Dùng chức năng khôi phục tài khoản bằng số điện thoại trên máy mới; phiên Zalo trên máy tính có thể vẫn còn, tuỳ thiết lập |
| Mất mã xác thực hai lớp của email | Dùng mã dự phòng nếu có, hoặc quy trình khôi phục tài khoản của nhà cung cấp; quá trình có thể mất vài ngày |
| eSIM bị xoá theo khi xoá máy | Ra cửa hàng nhà mạng làm thủ tục cấp lại, mang căn cước chính chủ |
Nhìn bảng sẽ thấy hầu như việc nào cũng gỡ được, nhưng đều tốn công đi lại và thường mất từ vài giờ tới vài ngày. Với người đang cần tiền gấp, vài ngày không chuyển khoản được có khi còn phiền hơn khoản vay. Vì vậy một buổi tối chuẩn bị trước khi đi cầm luôn đáng công.
Khi chuộc máy về: dọn lại cho đúng
Chuộc máy xong, đừng vội cắm SIM vào là xong. Nếu máy đã được xoá trước khi giao, bạn cần khôi phục từ bản sao lưu rồi làm lại các bước theo chiều ngược: cài ứng dụng ngân hàng, xác thực khuôn mặt cho thiết bị, kích hoạt Smart OTP trên máy chính, đăng nhập lại Zalo. Thử một giao dịch nhỏ như lúc trước.
Nếu máy không bị xoá mà chỉ khoá màn hình, kiểm tra trong cài đặt bảo mật xem có ứng dụng lạ, hồ sơ cấu hình hay quản trị thiết bị nào được thêm vào không, đổi mật mã màn hình, và rà lại danh sách thiết bị đang đăng nhập của tài khoản Apple, Google, Zalo, email. Thiết bị nào không nhận ra thì đăng xuất ngay. Cách kiểm máy khi chuộc về có hướng dẫn riêng trong bài về đăng xuất iCloud và tài khoản Google cùng chuyên mục.
Cuối cùng, gỡ các tài khoản trên máy dự phòng nếu đó là máy mượn, và xoá máy trước khi trả. Máy mượn mà còn ứng dụng ngân hàng đăng nhập sẵn là rủi ro cho chính bạn.
Câu hỏi thường gặp
Cầm điện thoại có cần để lại SIM cho tiệm không?
Không cần. Tiệm định giá máy, không định giá thuê bao, và SIM không phải tài sản cầm. Nếu tiệm yêu cầu giữ SIM hay giữ luôn căn cước gốc làm điều kiện, đó là dấu hiệu không bình thường, nên hỏi lý do rõ ràng hoặc tìm nơi khác.
Dùng máy dự phòng thì ứng dụng ngân hàng trên máy đã cầm có còn đăng nhập không?
Ở nhiều ngân hàng, đăng nhập và kích hoạt Smart OTP trên máy mới sẽ tự vô hiệu hoá trên máy cũ. Không phải ngân hàng nào cũng vậy, nên sau khi chuyển, mở ứng dụng trên máy cũ kiểm tra, hoặc đăng xuất thủ công trước khi giao máy.
Có thể nhận OTP qua email thay cho tin nhắn không?
Một số dịch vụ cho chọn email hoặc ứng dụng tạo mã thay cho SMS, nhưng phần lớn ngân hàng trong nước dùng Smart OTP hoặc SMS. Hãy xem phần cài đặt bảo mật của từng tài khoản và đổi sang phương thức không phụ thuộc chiếc máy bạn sắp cầm.
Máy dự phòng là máy cũ của người nhà có dùng được ngân hàng của mình không?
Được, nếu máy còn được ứng dụng hỗ trợ và chưa bị can thiệp hệ điều hành. Nên tạo một hồ sơ người dùng riêng nếu máy hỗ trợ, và nhớ đăng xuất, xoá ứng dụng ngân hàng trước khi trả máy cho người nhà.
Cầm điện thoại bao lâu thì số điện thoại có bị khoá không?
Số điện thoại không bị ảnh hưởng chỉ vì máy nằm ở tiệm, miễn là SIM vẫn hoạt động trên máy khác và thuê bao còn tiền hoặc còn phát sinh sử dụng. Quy định khoá và thu hồi thuê bao trả trước do nhà mạng áp dụng, nên hỏi nhà mạng nếu định để SIM không dùng lâu.
Lỡ quên mật khẩu Zalo khi chuyển sang máy khác thì sao?
Zalo cho khôi phục bằng mã gửi về số điện thoại đã đăng ký, nên quan trọng nhất vẫn là bạn giữ được SIM. Quá trình có thể kèm câu hỏi xác minh. Nếu không làm được, dùng mục hỗ trợ của ứng dụng để được hướng dẫn tiếp.
