Một hợp đồng cầm đồ đủ chuẩn phải ghi được bảy nhóm nội dung: thông tin hai bên; mô tả tài sản cầm cố; số tiền vay; lãi suất và cách tính; các khoản phí; thời hạn vay và gia hạn; cách xử lý tài sản khi quá hạn, kể cả việc trả lại phần tiền dư. Thiếu nhóm nào, bạn mất một điểm tựa khi có tranh chấp.
Quy định về điều kiện an ninh trật tự đối với ngành cầm đồ (Điều 29 Nghị định 96/2016/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung) buộc tiệm phải lập hợp đồng cầm cố tài sản theo quy định của pháp luật. Luật không ban hành một mẫu duy nhất, nên mỗi tiệm dùng mẫu riêng. Việc của bạn là biết một mẫu tốt phải có gì, đọc trong năm phút, và nhận ra chỗ nào đang bất lợi cho mình.
Hình thức: văn bản, hai bản, chữ ký đầy đủ
Hợp đồng nên lập bằng văn bản, in hoặc viết rõ ràng, ít nhất hai bản giá trị như nhau, mỗi bên giữ một. Bản của bạn phải có chữ ký và họ tên của người đại diện tiệm, kèm dấu nếu tiệm là doanh nghiệp. Tiệm là hộ kinh doanh thì thường không có dấu, khi đó tên hộ kinh doanh và chữ ký chủ hộ hoặc người được uỷ quyền là đủ.
Kiểu "biên nhận" một liên xé ra từ cuống, chỉ ghi tên món đồ và số tiền, là dạng hay gặp ở những nơi làm ăn qua loa. Nó chứng minh được bạn có gửi đồ, nhưng không chứng minh được lãi suất, thời hạn hay quyền đòi phần dư. Nếu tiệm chỉ đưa biên nhận, hãy đề nghị ghi thêm các thông tin còn thiếu ngay trên tờ đó hoặc ở mặt sau, có chữ ký.
Mỗi trang nên có chữ ký nháy của hai bên, trang cuối ký đầy đủ. Những ô để trống (số tiền, ngày đến hạn) phải được điền hết hoặc gạch chéo trước khi ký, không để ai điền sau. Nếu có sửa chữa bằng tay, cả hai bên ký xác nhận cạnh chỗ sửa. Cuối cùng, chụp lại toàn bộ hợp đồng bằng điện thoại ngay tại quầy, ảnh đủ sáng, đọc được từng chữ, và gửi bản chụp cho một người thân hoặc lưu lên bộ nhớ đám mây.
Thông tin hai bên và tài sản: ghi thế nào cho đủ
Phần đầu hợp đồng là nơi hay bị ghi sơ sài nhất, trong khi đây lại là phần quyết định món đồ nào là của bạn khi chuộc. Bảng dưới liệt kê từng mục:
| Mục | Ghi thế nào là đủ | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Bên nhận cầm | Tên tiệm hoặc doanh nghiệp, địa chỉ, mã số đăng ký kinh doanh, người đại diện | Chỉ ghi tên gọi quen, không có địa chỉ |
| Bên cầm | Họ tên, số định danh cá nhân, nơi cư trú, số điện thoại liên lạc | Ghi sai một số trên căn cước, khó chuộc về sau |
| Tài sản | Loại, nhãn hiệu, đời máy, màu sắc, số seri hoặc IMEI, số khung số máy với xe | Chỉ ghi "1 điện thoại", "1 xe máy" |
| Tình trạng | Trầy xước, vết móp, phụ kiện kèm theo, tình trạng pin, số cây số đã chạy | Không ghi gì, khi chuộc không có căn cứ so |
| Giấy tờ kèm | Bản gốc nào tiệm giữ: đăng ký xe, hộp sổ, phiếu bảo hành, giấy kiểm định | Tiệm giữ giấy mà hợp đồng không ghi |
| Vàng, trang sức | Trọng lượng, tuổi vàng, có niêm phong, chữ ký hai bên trên niêm phong | Chỉ ghi "1 nhẫn vàng" |
Mô tả càng chi tiết, bạn càng dễ chứng minh nếu nhận lại món đồ không như lúc giao. Với điện thoại, laptop, bạn có thể tự đọc số IMEI hoặc số seri trong phần cài đặt (tên mục khác nhau tuỳ máy và phiên bản) rồi đối chiếu với số tiệm ghi.
Số tiền, lãi suất, phí và thời hạn
Số tiền vay ghi bằng số và bằng chữ. Ghi rõ nhận tiền mặt hay chuyển khoản. Nếu chuyển khoản, giữ lại thông báo giao dịch. Số tiền ghi trong hợp đồng phải đúng số bạn thực nhận; nếu tiệm trừ trước một khoản phí hay lãi kỳ đầu thì hợp đồng phải ghi rõ khoản bị trừ.
Lãi suất quy đổi được ra phần trăm một năm. Lãi có thể ghi theo ngày, tuần hay tháng, nhưng phải đủ thông tin để bạn tự tính ra mức năm. Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 giới hạn lãi suất thoả thuận ở mức không quá 20% một năm của khoản tiền vay, trừ khi luật khác quy định khác; quy định về điều kiện kinh doanh cầm đồ cũng yêu cầu lãi suất không vượt giới hạn của Bộ luật Dân sự. Phần lãi vượt trần không có hiệu lực.
Từng khoản phí có tên và số tiền. Phí lưu kho, phí bảo quản, phí định giá, phí hồ sơ: cái nào có, tính một lần hay theo ngày. Phí không ghi trong hợp đồng thì bạn có cơ sở từ chối trả.
Thời hạn vay và ngày đến hạn cụ thể. Ghi ngày tháng năm, không chỉ "30 ngày". Kèm theo đó là điều kiện gia hạn: gia hạn bằng cách đóng lãi, có ký phụ lục không, gia hạn tối đa mấy lần.
Chuộc trước hạn tính thế nào. Có tính lãi theo số ngày thực tế không, hay phải đóng đủ cả kỳ. Đây là chi tiết nhiều người quên hỏi, đến khi có tiền chuộc sớm mới biết vẫn phải trả lãi cả tháng.
Điều khoản quá hạn và xử lý tài sản: chỗ quyết định bạn được gì, mất gì
Một điều khoản xử lý tài sản tử tế trả lời được bốn câu. Một: quá hạn bao nhiêu ngày thì tiệm được xử lý món đồ. Hai: tiệm báo cho bạn bằng cách nào (tin nhắn, cuộc gọi, văn bản) và trước bao lâu, phù hợp với yêu cầu thông báo bằng văn bản trong thời hạn hợp lý tại Điều 300 Bộ luật Dân sự. Ba: món đồ được bán theo cách nào, giá bán xác định ra sao. Bốn: tiền bán còn dư sau khi trừ nợ, lãi và chi phí thì trả lại bạn khi nào, bằng cách nào.
Câu thứ tư là câu bị lờ đi nhiều nhất. Nguyên tắc tại Điều 307 là phần chênh lệch phải trả cho bên cầm cố. Nếu hợp đồng viết "quá hạn tiệm toàn quyền xử lý, bên cầm không có quyền khiếu nại", hãy đề nghị sửa thành câu cụ thể có nhắc tới việc hoàn phần dư. Tiệm không đồng ý sửa thì ít nhất bạn đã biết mình đang chấp nhận rủi ro gì.
Cũng nên có một câu về lãi trong thời gian quá hạn: tính theo mức nào, có cộng thêm phí phạt không. Chi tiết cách tính lãi quá hạn có trong chuyên mục lãi suất và phí; ở đây chỉ cần nhớ con số đó phải được ghi ra, không để tiệm báo miệng.
Những dòng chữ nên dừng lại hỏi trước khi ký
Một số câu chữ trông vô hại nhưng có thể đảo ngược hoàn toàn bản chất giao dịch. Gặp những dòng dưới đây, đừng ký vội:
- "Bên A đồng ý bán cho bên B…" hoặc tiệm đưa thêm giấy mua bán, giấy uỷ quyền bán tài sản để ký kèm. Bạn đang đi cầm, không phải đi bán.
- "Bên cầm cố tự chịu mọi rủi ro đối với tài sản trong thời gian cầm." Câu này đi ngược nghĩa vụ bảo quản và bồi thường của bên nhận cầm cố theo Điều 313.
- "Lãi suất theo thoả thuận" mà không ghi con số. Không có con số thì không có gì để đối chiếu.
- "Phí dịch vụ" hoặc "phí tư vấn" lớn, thu trước, không giải thích là phí gì.
- "Bên nhận cầm cố được quyền sử dụng tài sản." Nếu chấp nhận, ít nhất ghi rõ dùng vào việc gì và ai chịu hao mòn.
- Giữ thêm thẻ căn cước bản gốc hoặc giấy tờ tuỳ thân ngoài tài sản cầm. Tiệm chỉ cần kiểm tra và lưu bản photo.
- Ô trống ở số tiền, ngày đến hạn, hoặc cả trang để trống "điền sau".
Bạn có quyền mang hợp đồng về đọc, hoặc chụp lại hỏi người thân rành luật. Tiệm làm ăn đàng hoàng không ngại chuyện đó. Muốn so sánh, có thể tra vài tiệm gần bạn trong danh bạ theo tỉnh thành và hỏi trước họ dùng mẫu hợp đồng thế nào.
Sau khi ký: giữ gì và kiểm gì
Ký xong chưa phải là xong. Năm việc dưới đây mất chưa tới mười phút nhưng cứu bạn trong hầu hết tranh chấp sau này:
- Kiểm lại bản bạn giữ có đủ chữ ký hai bên, đủ trang, không có ô trống.
- Chụp ảnh toàn bộ hợp đồng, cùng ảnh món đồ lúc giao (nhiều góc, thấy rõ vết xước, số seri).
- Đặt nhắc lịch trên điện thoại trước ngày đến hạn ba đến năm ngày, đủ thời gian xoay tiền hoặc làm thủ tục gia hạn.
- Mỗi lần đóng lãi hay gia hạn, yêu cầu tiệm ghi vào hợp đồng hoặc lập phụ lục, ký xác nhận. Đóng qua chuyển khoản thì ghi nội dung chuyển tiền có số hợp đồng.
- Cất bản gốc ở nơi khô ráo, không để chung trong ví hay cốp xe. Mất bản gốc không làm mất quyền chuộc đồ, nhưng làm thủ tục rườm rà hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm chỉ đưa tờ biên nhận nhỏ thì có giá trị pháp lý không?
Biên nhận vẫn là chứng cứ cho thấy bạn đã giao tài sản và nhận tiền. Nhưng nếu không ghi lãi suất, thời hạn và cách xử lý khi quá hạn, bạn khó chứng minh những nội dung đó khi tranh chấp. Nên yêu cầu ghi bổ sung, có chữ ký, hoặc lập hợp đồng đầy đủ.
Có mẫu hợp đồng cầm đồ chuẩn của nhà nước không?
Không có một mẫu bắt buộc chung cho mọi tiệm. Luật chỉ yêu cầu lập hợp đồng cầm cố theo quy định của pháp luật. Vì vậy hãy dựa vào danh sách nội dung cần có thay vì tìm một mẫu cố định, và đọc kỹ mẫu mà tiệm đưa ra.
Hợp đồng ghi lãi quá 20% một năm thì cả hợp đồng có vô hiệu không?
Thường không vô hiệu toàn bộ. Theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, phần lãi vượt mức trần không có hiệu lực, còn khoản vay và việc cầm cố vẫn có thể còn hiệu lực. Bạn có quyền chỉ trả lãi trong giới hạn luật cho phép.
Ký hợp đồng rồi mới thấy điều khoản bất lợi thì làm gì?
Hãy đề nghị tiệm ký phụ lục sửa đổi, ghi rõ nội dung thay thế. Nếu điều khoản trái luật, như cấm đòi phần dư khi bán tài sản, thì điều khoản đó không ràng buộc bạn dù đã ký. Lưu mọi trao đổi bằng tin nhắn để làm chứng cứ.
Có cần ghi số điện thoại của mình vào hợp đồng không?
Nên ghi, vì đó là kênh tiệm dùng để thông báo trước khi xử lý tài sản. Nếu bạn đổi số trong thời gian cầm, hãy báo tiệm bằng tin nhắn có lưu lại, để không có chuyện tiệm bán đồ rồi nói đã gọi mà không liên lạc được.
Người khác chuộc hộ có cần hợp đồng gốc không?
Phần lớn tiệm yêu cầu bản gốc hợp đồng kèm giấy uỷ quyền của bạn và giấy tờ tuỳ thân của người chuộc hộ. Hỏi trước tiệm cần gì, vì mỗi nơi quy định thủ tục chuộc hộ hơi khác nhau, và ghi lại câu trả lời.
