Khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ ai cầm chiếc xe trong thời gian vay. Cầm giữ xe: bạn giao cả xe, chìa khoá và đăng ký cho tiệm, đổi lại số tiền vay thường cao hơn và hợp đồng rõ ràng về pháp lý. Cầm cà vẹt (cầm giấy đăng ký): bạn vẫn chạy xe hằng ngày, tiệm chỉ giữ giấy, nhưng số tiền vay thấp hơn, thủ tục khắt khe hơn và kèm nhiều điều khoản cần soi kỹ.
Nếu bạn cần xe để đi làm, chở con, chạy giao hàng thì cầm cà vẹt nghe rất hấp dẫn. Nhưng hình thức này cũng là nơi hay phát sinh các giấy tờ ký kèm bất lợi. Cách chọn gọn: thiếu xe vài tuần mà không mất thu nhập thì cầm giữ xe; xe là công cụ kiếm sống thì mới tính cầm giấy, và chỉ ký khi trong tập giấy không có hợp đồng mua bán hay uỷ quyền bán xe.
So sánh nhanh hai hình thức
Bảng dưới tổng hợp những điểm thường gặp ở các tiệm có giấy phép. Mức cụ thể khác nhau giữa các tiệm, các con số nếu có chỉ là giả định để hình dung.
| Tiêu chí | Cầm giữ xe | Cầm cà vẹt |
|---|---|---|
| Ai dùng xe | Tiệm giữ xe trong kho | Bạn vẫn đi xe hằng ngày |
| Số tiền vay | Cao hơn, theo giá trị thanh lý của xe | Thấp hơn, tiệm tính thêm rủi ro không giữ xe |
| Giấy tờ thêm | Căn cước, đăng ký, chìa khoá | Thường đòi thêm xác minh nơi ở, nơi làm, có nơi đòi người bảo lãnh |
| Chi phí khác | Có thể có phí lưu kho, bảo quản | Có thể có phí thẩm định, phí lắp định vị với ô tô |
| Rủi ro cho bạn | Xe hư hỏng, mất đồ trong kho | Bị yêu cầu ký giấy bán xe, uỷ quyền kèm theo |
| Khi quá hạn | Tiệm xử lý xe theo hợp đồng | Tiệm phải thu hồi xe, dễ phát sinh tranh chấp |
| Tính pháp lý | Rõ ràng: giao tài sản cầm cố | Phức tạp hơn, giấy đăng ký không phải là chiếc xe |
Đọc bảng sẽ thấy hai hình thức không hơn kém tuyệt đối. Cầm giữ xe đổi sự bất tiện lấy sự rõ ràng. Cầm cà vẹt đổi sự rõ ràng lấy sự tiện lợi. Chọn cách nào phụ thuộc vào việc bạn có thể sống thiếu xe trong bao lâu và bạn đọc hợp đồng kỹ đến đâu.
Vì sao cầm cà vẹt được vay ít hơn
Với tiệm, chiếc xe nằm trong kho là bảo đảm chắc chắn: nếu bạn không chuộc, họ có sẵn tài sản để xử lý. Khi chỉ giữ tờ đăng ký, chiếc xe vẫn lăn bánh ngoài đường, có thể va quẹt, xuống cấp, bị tạm giữ vì vi phạm giao thông, hoặc tệ hơn là bị đem đi đâu không rõ. Tờ giấy giúp ngăn bạn bán xe đàng hoàng hay sang tên, nhưng không giữ được giá trị chiếc xe.
Vì vậy tiệm thường hạ tỉ lệ cho vay khi cầm cà vẹt, và đòi thêm thông tin để giảm rủi ro: ảnh chụp nơi ở, giấy tờ nơi làm việc, số người thân để liên lạc. Một ví dụ giả định để hình dung: cùng một chiếc xe tay ga được định giá thanh lý 20 triệu đồng, cầm giữ xe có thể vay được khoảng 12 đến 14 triệu, còn cầm giấy có thể chỉ được 8 đến 10 triệu. Tỉ lệ thật tuỳ tiệm và tuỳ xe, nhưng khoảng cách này là có thật.
Ngoài ra, nhiều tiệm chỉ nhận cầm cà vẹt với xe còn mới, đời gần, dòng xe phổ biến dễ bán lại. Xe đời sâu, xe độ, xe biển tỉnh xa nơi tiệm hoạt động thường chỉ được nhận theo hình thức giữ xe hoặc bị từ chối.
Góc pháp lý: giữ giấy có phải là cầm cố không
Theo Bộ luật Dân sự 2015, cầm cố tài sản là việc bên cầm cố giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên nhận cầm cố để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Hợp đồng cầm cố có hiệu lực từ khi giao kết, nhưng việc cầm cố chỉ có hiệu lực với người thứ ba kể từ khi bên nhận cầm cố thực sự nắm giữ tài sản. Tài sản ở đây là chiếc xe. Tờ đăng ký là giấy chứng nhận việc đăng ký xe, không phải bản thân chiếc xe.
Vì thế khi bạn chỉ giao giấy mà giữ xe, nhiều người hiểu quan hệ giữa hai bên về bản chất gần với hợp đồng vay tiền có kèm giữ giấy tờ hơn là cầm cố đúng nghĩa. Hệ quả thực tế: nếu bạn không trả, tiệm không có quyền tự đến lấy xe của bạn. Họ phải thoả thuận hoặc khởi kiện đòi nợ. Chính vì lỗ hổng này mà một số nơi tìm cách tự bảo vệ bằng việc bắt khách ký thêm hợp đồng mua bán xe hoặc giấy uỷ quyền toàn quyền định đoạt chiếc xe.
Bạn cần hiểu rằng tờ giấy ký kèm đó mới là thứ nguy hiểm, không phải tờ đăng ký bị giữ. Cách xử lý của từng nơi và quan điểm áp dụng luật có thể khác nhau, nên khi khoản vay lớn hoặc hợp đồng có điều khoản lạ, hãy hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý trước khi ký.
Khi nào nên cầm giữ xe
Bạn có phương tiện thay thế. Nhà có hai xe, đi làm gần, có xe buýt hoặc xe công ty đưa đón. Thiếu xe vài tuần không làm bạn mất thu nhập.
Bạn cần vay số tiền gần với mức tối đa. Cầm giữ xe cho tỉ lệ cao hơn, không phải chứng minh thêm nhiều thông tin cá nhân.
Bạn muốn hợp đồng đơn giản, rõ ràng. Hợp đồng cầm cố có giao xe ít phải ký kèm giấy tờ phụ. Trả đủ gốc lãi là nhận lại xe, không có gì để tranh cãi về quyền sở hữu.
Khoản vay ngắn. Vay vài ngày đến vài tuần, chi phí lưu kho thường không đáng kể so với rủi ro khi để giấy ở tiệm mà xe chạy ngoài đường. Nhớ hỏi trước tiệm có tính phí bảo quản theo ngày không.
Lưu ý khi giao xe. Chụp ảnh xe bốn phía, ảnh đồng hồ quãng đường, mức xăng, lấy hết đồ trong cốp. Ghi vào biên nhận tình trạng xe nếu có trầy xước sẵn để khi chuộc dễ đối chiếu.
Khi nào có thể cân nhắc cầm cà vẹt
Xe là công cụ kiếm sống. Chạy xe công nghệ, giao hàng, bán hàng rong. Mất xe vài ngày là mất thu nhập, lúc này giữ xe để đi làm có thể đáng hơn chênh lệch số tiền vay.
Bạn đọc được và đọc kỹ hợp đồng. Chỉ ký hợp đồng ghi rõ là vay hoặc cầm cố, có số tiền, lãi, kỳ hạn. Từ chối mọi hợp đồng mua bán xe, giấy bán xe viết tay, giấy uỷ quyền bán xe ký kèm, kể cả khi được hứa là "chỉ để làm tin".
Bạn chắc chắn về dòng tiền trả nợ. Vì bạn vẫn đi xe, rất dễ quên mình đang có khoản nợ chạy lãi. Đặt lịch nhắc kỳ đóng lãi trên điện thoại, trả đúng hạn để tránh bị gọi điện thu hồi xe.
Tiệm có giấy phép và địa chỉ cố định. Cầm giấy qua quảng cáo trên mạng, qua người giới thiệu, không có cửa hàng cụ thể là con đường ngắn nhất dẫn đến tín dụng đen.
Đừng giao kèm giấy tờ tuỳ thân. Tiệm có thể photo căn cước, nhưng không có lý do gì để giữ bản gốc căn cước của bạn suốt thời gian vay.
Năm câu nên hỏi tiệm trước khi chọn hình thức
Gọi điện hoặc hỏi trực tiếp, câu trả lời của tiệm cho bạn biết nhiều về cách họ làm việc. Tiệm trả lời vòng vo, né tránh câu nào thì đó là câu cần đào sâu.
- Với chiếc xe này, cầm giữ xe được tối đa bao nhiêu, cầm giấy được bao nhiêu? Bạn cần thấy khoảng chênh để cân nhắc có đáng đổi lấy việc giữ xe không.
- Ngoài lãi còn khoản phí nào? Phí bảo quản xe trong kho, phí thẩm định, phí gia hạn, phí trả trước hạn. Đề nghị tiệm tính sẵn tổng tiền phải trả nếu chuộc sau một tháng.
- Cầm giấy thì phải ký những giấy tờ gì? Yêu cầu xem trước toàn bộ mẫu giấy. Nếu có hợp đồng mua bán xe, giấy uỷ quyền, giấy bán xe viết tay thì đã có câu trả lời cho việc có nên cầm ở đây không.
- Đi đường bị kiểm tra giấy tờ thì xử lý thế nào? Hỏi tiệm đưa bạn giấy gì để mang theo và giấy đó có giá trị ra sao. Đừng tin lời hứa chung chung kiểu "không sao đâu".
- Trễ hạn vài ngày thì chuyện gì xảy ra? Có được gia hạn không, phạt bao nhiêu, bao lâu thì tiệm xử lý tài sản, có báo trước không. Câu trả lời phải khớp với điều khoản ghi trong hợp đồng.
Ghi lại câu trả lời của hai ba tiệm vào ghi chú điện thoại rồi so. Bạn có thể tìm tiệm gần nơi ở trong danh bạ theo tỉnh thành để có danh sách hỏi. Tiệm nào trả lời rõ ràng, sẵn lòng cho xem mẫu hợp đồng trước thường là tiệm ít gây rắc rối về sau.
Câu hỏi thường gặp
Cầm cà vẹt xe máy có hợp pháp không?
Pháp luật không cấm hai bên thoả thuận vay tiền có giữ giấy tờ, nhưng giấy đăng ký không phải là tài sản cầm cố đúng nghĩa. Vấn đề nằm ở các giấy tờ ký kèm và lãi suất. Hợp đồng rõ ràng, lãi trong giới hạn luật cho phép thì rủi ro thấp hơn nhiều.
Đang cầm cà vẹt, đi đường bị kiểm tra giấy tờ thì sao?
Khi bị kiểm tra, người điều khiển xe phải xuất trình giấy đăng ký xe theo quy định, nên thiếu bản gốc là có thể bị xử lý. Một số tiệm đưa bản sao hoặc giấy hẹn, nhưng những thứ này không chắc được chấp nhận. Quy định về xuất trình giấy tờ, kể cả bản điện tử, có thể thay đổi; kiểm tra quy định hiện hành trước khi chọn hình thức cầm giấy.
Cầm giữ xe thì tiệm có được chạy xe của mình không?
Không. Tiệm nhận cầm có nghĩa vụ bảo quản tài sản, không được khai thác, sử dụng nếu hai bên không thoả thuận. Nếu thấy đồng hồ quãng đường tăng bất thường khi chuộc, bạn có quyền yêu cầu giải thích và ghi vào biên bản.
Tiệm cầm cà vẹt có được tự đến lấy xe khi mình trễ hạn không?
Không có quyền tự ý thu giữ xe khi bạn không đồng ý. Đòi nợ bằng đe doạ, chiếm giữ tài sản có thể vi phạm pháp luật. Nếu bị đe doạ, ghi lại bằng chứng và trình báo công an phường, xã nơi xảy ra.
Có thể đổi từ cầm giữ xe sang cầm giấy giữa chừng không?
Tuỳ thoả thuận với tiệm. Thường bạn sẽ phải tất toán hợp đồng cũ rồi ký hợp đồng mới với số tiền vay thấp hơn. Đọc kỹ hợp đồng mới vì các điều khoản có thể khác hẳn hợp đồng cầm giữ xe.
