Để cầm điện thoại, bạn chỉ cần mang thẻ căn cước (hoặc căn cước công dân) còn hạn của chính mình và chiếc máy thuộc sở hữu của bạn, mở được để kiểm tra. Hoá đơn, hộp máy không bắt buộc ở hầu hết tiệm, nhưng có thì thủ tục nhanh hơn và tiệm yên tâm hơn về nguồn gốc. Tiệm làm ăn đúng luật sẽ kiểm tra giấy tờ tuỳ thân, ghi thông tin vào sổ và lập hợp đồng hoặc biên nhận có chữ ký hai bên.
Nếu một tiệm nhận máy mà không cần xem giấy tờ, không ghi IMEI, không đưa bạn bản hợp đồng, đó là dấu hiệu nên tránh: khi có tranh chấp, bạn gần như không có gì trong tay. Dưới đây là danh sách giấy tờ, các bước diễn ra ở quầy, và những dòng bắt buộc phải có trên tờ hợp đồng trước khi bạn ký.
Giấy tờ cần mang theo
Mỗi tiệm có yêu cầu chi tiết hơi khác, nhưng gần như nơi nào cũng hỏi những thứ dưới đây. Nên gọi hỏi trước nếu bạn chỉ có giấy tờ điện tử.
- Thẻ căn cước hoặc căn cước công dân còn hạn, bản gốc. Tiệm cần đối chiếu mặt người và ghi số định danh vào sổ theo dõi. Một số tiệm chấp nhận tài khoản định danh điện tử mức 2 trên ứng dụng VNeID, nhưng không phải nơi nào cũng vậy.
- Chiếc máy, sạc pin đủ để kiểm tra, không có mật khẩu lạ hay tài khoản của người khác. Bạn tự mở khoá trước mặt nhân viên khi họ cần kiểm tra chức năng.
- Hộp máy nếu còn: số IMEI và serial in trên hộp khớp với máy là bằng chứng nguồn gốc đơn giản nhất.
- Hoá đơn mua hàng hoặc phiếu bảo hành nếu còn, kể cả hoá đơn điện tử lưu trong email.
- Với người nước ngoài: hộ chiếu còn hạn và giấy tờ cư trú hợp lệ; nhiều tiệm nhỏ không nhận khách nước ngoài vì thủ tục kiểm tra phức tạp hơn.
Điểm cần nhớ: giấy tờ tuỳ thân chỉ để tiệm xem và ghi lại, không phải tài sản cầm. Tiệm giữ máy chứ không được giữ thẻ căn cước của bạn: pháp luật về căn cước cấm cầm cố và nhận cầm cố thẻ căn cước. Nơi nào đòi giữ luôn căn cước là dấu hiệu bất thường, liên quan tới hình thức cho vay trá hình được phân tích ở chuyên mục cảnh giác tín dụng đen.
Máy phải là của bạn: chuyện chính chủ và hoá đơn
Bộ luật Dân sự 2015 quy định tài sản dùng để bảo đảm nghĩa vụ phải thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm (trừ vài trường hợp đặc biệt như cầm giữ tài sản, bảo lưu quyền sở hữu). Nói gọn: bạn chỉ được đem cầm thứ là của mình. Với điện thoại, không có giấy đăng ký như xe máy, nên tiệm dựa vào những dấu hiệu gián tiếp: bạn mở được máy, tài khoản trong máy là của bạn, IMEI trùng với hộp hoặc hoá đơn, và câu trả lời của bạn khớp khi họ hỏi máy mua ở đâu, khi nào.
Không có hoá đơn vẫn cầm được ở phần lớn tiệm, vì nhiều người mua máy cũ hoặc làm mất giấy tờ. Tuy nhiên, máy đời mới, giá trị cao mà không có hộp, không hoá đơn, thì tiệm sẽ hỏi kỹ hơn và có thể định giá thận trọng hơn. Nếu bạn mua máy cũ của người khác, giữ lại tin nhắn trao đổi, giấy viết tay mua bán hoặc biên lai chuyển khoản; những thứ này hữu ích khi cần chứng minh.
Máy của vợ, chồng, cha mẹ hay con cái thì người đứng tên sở hữu nên tự đi cầm. Tiệm có quyền từ chối khi nghi ngờ máy không phải của người mang đến, và nếu sau này chủ thật trình báo, tiệm có thể phải giao lại máy cho cơ quan chức năng, người đi cầm thì gánh trách nhiệm. Máy công ty cấp, máy thuê, máy đang tranh chấp đều không nên đem cầm.
Quy trình tại quầy, từng bước
Một lượt cầm điện thoại thông thường diễn ra theo trình tự dưới đây, mất khoảng mười lăm đến ba mươi phút nếu máy không có vấn đề.
- Bạn đưa máy và nói số tiền cần vay, kỳ hạn dự kiến. Nhân viên hỏi máy mua ở đâu, từng sửa chưa.
- Nhân viên kiểm tra ngoại hình, tháo ốp, soi màn hình, xem cổng sạc và khay SIM.
- Bạn mở khoá máy. Nhân viên xem thông tin máy trong cài đặt (đời, dung lượng, pin, lịch sử linh kiện), bấm mã *#06# để đọc IMEI, thử camera, loa, mic, cảm biến vân tay hoặc khuôn mặt.
- Tiệm báo mức cho vay, lãi suất, cách tính lãi, các loại phí nếu có, kỳ hạn và điều kiện gia hạn. Đây là lúc hỏi mọi thắc mắc, trước khi giấy tờ được lập.
- Thoả thuận xong, nhân viên đối chiếu căn cước, ghi thông tin vào sổ, lập hợp đồng hoặc biên nhận.
- Thực hiện các bước với tài khoản và dữ liệu theo thoả thuận (giữ nguyên, niêm phong, hoặc đăng xuất), tháo SIM, tắt nguồn máy.
- Hai bên ký, bạn nhận một bản hợp đồng và tiền mặt hoặc chuyển khoản. Đếm tiền hoặc kiểm tra tài khoản ngay tại quầy.
Đừng để bước 4 bị đảo ra sau bước 5. Có nơi lập giấy tờ trước rồi mới nói phí, khi ấy bạn ngại rút lui. Nếu điều kiện không như mong đợi, bạn hoàn toàn có thể cầm máy về và hỏi nơi khác; tra tiệm gần bạn trong danh bạ theo tỉnh thành của trang để có thêm lựa chọn.
Hợp đồng hoặc biên nhận phải ghi những gì
Tờ giấy bạn cầm về là thứ duy nhất chứng minh quyền chuộc máy. Đọc kỹ từng dòng trước khi ký, thiếu dòng nào thì đề nghị ghi bổ sung.
- Họ tên, số định danh của bạn; tên, địa chỉ tiệm và người đại diện ký.
- Mô tả máy: hãng, đời, dung lượng, màu, số IMEI (máy hai SIM có hai số) và số serial.
- Tình trạng lúc giao: vết trầy, nứt, linh kiện đã thay, pin bao nhiêu phần trăm, máy có ốp, có SIM, thẻ nhớ hay không.
- Phụ kiện giao kèm: hộp, sạc, cáp, tai nghe, bút.
- Số tiền vay bằng số và bằng chữ, lãi suất, cách tính (theo ngày hay theo tháng), các loại phí nếu có.
- Ngày cầm, ngày đến hạn chuộc, cách gia hạn, và điều gì xảy ra nếu quá hạn.
- Cách xử lý tài khoản đã thoả thuận, ví dụ "máy giữ nguyên tài khoản, niêm phong, tắt nguồn".
Khi giao máy, chụp vài tấm ảnh máy ở mặt trước, mặt sau, các cạnh, và ảnh tờ hợp đồng. Lưu ảnh ở nơi khác ngoài chiếc máy đang cầm. Nếu khi chuộc máy có vết mới hoặc thiếu phụ kiện, ảnh và dòng mô tả tình trạng là căn cứ để bạn yêu cầu tiệm chịu trách nhiệm.
Những tình huống giấy tờ hay gặp
Căn cước hết hạn hoặc bị mất. Tiệm tuân thủ quy định sẽ không nhận vì không thể xác minh danh tính. Làm lại căn cước trước, hoặc hỏi tiệm có chấp nhận tài khoản định danh điện tử không. Đừng tìm nơi "không cần giấy tờ": đó thường là chỗ cho vay ngoài khuôn khổ pháp luật, lãi và điều kiện bất lợi cho bạn.
Máy mua trả góp chưa trả xong. Về giấy tờ thì bạn vẫn có thể có hoá đơn đứng tên mình, nhưng quyền sở hữu và khả năng máy bị khoá từ xa phụ thuộc hợp đồng trả góp. Phần này có bài riêng vì liên quan nhiều rủi ro.
Máy xách tay không có hoá đơn Việt Nam. Vẫn cầm được nếu máy mở được, tài khoản là của bạn, không bị khoá nhà mạng. Tiệm có thể kiểm tra bảo hành qua số serial trên trang của hãng để biết máy kích hoạt ở đâu, khi nào.
Cầm ở tỉnh khác nơi thường trú. Thẻ căn cước có giá trị trên toàn quốc, bạn không cần giấy tạm trú để cầm điện thoại ở nơi đang học tập, làm việc. Tiệm có thể hỏi thêm địa chỉ hiện tại và số điện thoại liên lạc để ghi vào hợp đồng; nên cung cấp đúng để tiệm báo cho bạn khi gần đến hạn chuộc.
Tên trên hoá đơn khác tên trên căn cước. Thường gặp khi người thân mua tặng hoặc bạn mua lại máy cũ. Giải thích rõ và mang bằng chứng chuyển nhượng nếu có, như tin nhắn mua bán, biên lai chuyển khoản. Nếu máy đứng tên người khác và người đó vẫn còn quyền với máy, để người đó tự đi cầm.
Bạn chỉ muốn hỏi giá, chưa cầm. Cứ mang máy và căn cước đến hỏi. Tiệm có thể kiểm tra sơ bộ và báo mức, bạn không có nghĩa vụ ký nếu chưa đồng ý. Không cần đưa căn cước cho tiệm photo khi chỉ đang hỏi giá.
Câu hỏi thường gặp
Cầm điện thoại có cần sổ hộ khẩu không?
Không. Sổ hộ khẩu giấy đã ngừng sử dụng, thông tin cư trú nằm trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Tiệm chỉ cần giấy tờ tuỳ thân có ảnh như thẻ căn cước hoặc căn cước công dân còn hạn để đối chiếu và ghi sổ.
Dưới 18 tuổi có cầm điện thoại được không?
Hầu hết tiệm không nhận. Pháp luật dân sự giới hạn năng lực giao dịch của người chưa thành niên, nhiều giao dịch phải có người đại diện theo pháp luật đồng ý, và tiệm khó xác minh chiếc máy là tài sản riêng của em. Nếu cần tiền gấp, nên nói chuyện với cha mẹ hoặc người giám hộ trước.
Tiệm có được photo căn cước của khách không?
Tiệm cầm đồ phải kiểm tra và ghi lại thông tin giấy tờ tuỳ thân của khách theo quy định về ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Việc chụp hoặc photo thường được làm để lưu hồ sơ. Bạn có quyền hỏi bản sao dùng vào việc gì và nên ghi chú "chỉ dùng cho hợp đồng cầm đồ ngày…" lên bản photo.
Mất tờ hợp đồng cầm điện thoại thì có chuộc được không?
Thường vẫn chuộc được vì tiệm có sổ theo dõi và bản lưu, nhưng bạn phải mang căn cước để chứng minh mình là người cầm. Báo tiệm sớm để họ ghi chú, tránh người khác nhặt được giấy mang đến chuộc thay.
Có nên đồng ý ký "giấy mua bán máy" thay cho hợp đồng cầm không?
Không nên. Giấy mua bán nghĩa là bạn đã bán máy, tiệm không có nghĩa vụ cho bạn chuộc lại theo điều kiện cầm cố. Nếu mục đích của bạn là vay tiền và chuộc máy sau, giấy tờ phải là hợp đồng cầm cố hoặc biên nhận cầm đồ ghi rõ quyền chuộc.
Cầm điện thoại có cần mang theo SIM không?
Không cần, và cũng không nên để SIM trong máy khi giao cho tiệm. SIM gắn với số điện thoại nhận mã xác thực ngân hàng, ví điện tử. Hãy tháo SIM giữ lại, hoặc lắp sang máy dự phòng để vẫn nhận cuộc gọi và tin nhắn.
