Câu trả lời ngắn: có thể, nhưng tuỳ bạn trả góp theo hình thức nào, và trong nhiều trường hợp đó không phải lựa chọn khôn ngoan. Nếu bạn quẹt thẻ tín dụng trả góp, máy là của bạn và tiệm thường nhận như máy bình thường. Nếu mua qua công ty tài chính, máy thường đứng tên bạn nhưng một số chương trình có cài phần mềm khoá máy từ xa khi trễ kỳ, tiệm biết và sẽ từ chối. Nếu mua trả chậm trực tiếp với cửa hàng có thoả thuận giữ quyền sở hữu, máy chưa hẳn là của bạn cho đến khi trả đủ.
Điều đáng lo hơn chuyện tiệm có nhận hay không là bạn đang cộng thêm một khoản nợ trên một khoản nợ chưa trả xong, cùng đặt lên một chiếc máy. Bài này giúp bạn xác định máy mình thuộc loại nào, tiệm sẽ nhìn ra sao, rủi ro nằm ở đâu, và các phương án khác nên cân nhắc trước khi đem máy đi cầm.
Ba kiểu trả góp, ba câu trả lời khác nhau
Lấy hợp đồng trả góp hoặc tin nhắn xác nhận ra đọc lại. Bạn cần biết ai là bên cho vay và trong hợp đồng có điều khoản nào về chiếc máy.
| Kiểu trả góp | Máy thuộc về ai | Tiệm thường xử lý |
|---|---|---|
| Quẹt thẻ tín dụng, chuyển đổi trả góp | Của bạn; bạn nợ ngân hàng phát hành thẻ | Nhận như máy bình thường |
| Vay tiêu dùng qua công ty tài chính tại cửa hàng | Thường đứng tên bạn; hợp đồng có thể có điều khoản riêng | Hỏi kỹ, kiểm tra phần mềm quản lý, có nơi từ chối |
| Mua trả chậm, trả dần trực tiếp với cửa hàng | Bên bán có thể bảo lưu quyền sở hữu đến khi trả đủ | Thường từ chối nếu biết |
| Máy thuê hoặc máy công ty cấp | Không phải của bạn | Không được đem cầm |
Bộ luật Dân sự 2015 có điều khoản về mua trả chậm, trả dần và cho phép bên bán bảo lưu quyền sở hữu đến khi bên mua trả đủ tiền, nếu hai bên thoả thuận như vậy. Đồng thời, luật cũng yêu cầu tài sản đem cầm cố phải thuộc sở hữu của người cầm. Ghép hai điều này lại: nếu hợp đồng của bạn có điều khoản bảo lưu quyền sở hữu, đem máy đi cầm là dùng tài sản chưa phải của mình. Hợp đồng mỗi nơi một khác, nên đọc kỹ bản của chính bạn hoặc hỏi thẳng bên bán.
Phần mềm khoá máy từ xa: rủi ro tiệm sợ nhất
Một số chương trình trả góp điện thoại cài sẵn phần mềm quản lý thiết bị. Khi bạn trễ kỳ thanh toán, bên cho vay có thể giới hạn chức năng máy hoặc khoá hẳn cho đến khi bạn đóng tiền. Phần mềm kiểu này thường nằm ở cấp hệ thống, không gỡ được bằng cách xoá ứng dụng hay đặt lại máy thông thường. Không phải chương trình nào cũng có, nhưng tiệm cầm đồ đã gặp đủ nhiều để luôn kiểm tra.
Hãy hình dung tình huống: bạn cầm máy lấy tiền, tháng sau xoay không kịp tiền trả góp, máy đang nằm trong két của tiệm thì bị khoá. Tiệm giữ một chiếc máy không dùng được, bạn thì vẫn nợ cả hai nơi. Đây là lý do tiệm hỏi máy mua ở đâu, xem trong cài đặt có hồ sơ quản lý thiết bị hay ứng dụng lạ không, và từ chối khi thấy dấu hiệu.
Nếu không chắc máy mình có cài phần mềm như vậy, đọc lại hợp đồng trả góp, tìm các cụm như "quản lý thiết bị", "khoá thiết bị", "hạn chế chức năng". Trên iPhone, mục Cài đặt > Cài đặt chung > VPN và quản lý thiết bị sẽ liệt kê hồ sơ quản lý nếu có. Trên Android, tìm trong phần ứng dụng quản trị thiết bị (thường nằm ở mục Bảo mật). Thành thật với tiệm về chuyện máy đang trả góp giúp tránh tranh chấp về sau.
Rủi ro thật sự nằm ở đâu
Nợ chồng nợ. Bạn vẫn phải đóng kỳ trả góp hằng tháng, giờ thêm tiền lãi cầm đồ và một hạn chuộc. Ví dụ giả định: kỳ trả góp 1,2 triệu mỗi tháng, cầm máy lấy 5 triệu với lãi quy đổi 1,5%/tháng, mỗi tháng bạn cần 1,275 triệu chỉ để giữ hai khoản nợ không phình thêm, chưa kể gốc 5 triệu phải trả khi chuộc.
Lịch sử tín dụng. Khoản trả góp qua ngân hàng hay công ty tài chính được báo cáo lên Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia (CIC). Trễ kỳ vì dồn tiền chuộc máy có thể khiến bạn có nợ quá hạn trong hồ sơ, ảnh hưởng tới các lần vay sau, kể cả vay mua nhà hay xe.
Mất máy mà vẫn còn nợ. Nếu không chuộc được, tiệm thanh lý máy theo hợp đồng cầm. Khoản trả góp với bên cho vay vẫn còn nguyên, bạn tiếp tục trả tiền cho một chiếc máy không còn trong tay.
Tranh chấp quyền sở hữu. Với máy mua trả chậm có bảo lưu quyền sở hữu, bên bán có quyền đòi lại tài sản khi bạn vi phạm nghĩa vụ thanh toán. Nếu máy đang nằm ở tiệm, cả ba bên rơi vào một vụ việc phức tạp mà người đi cầm thường chịu thiệt nhất.
Trước khi cầm máy trả góp, thử những lựa chọn này
Nếu bạn cần tiền vì khó khăn tạm thời, có những cách có thể nhẹ hơn việc đặt thêm một khoản nợ lên chiếc máy chưa trả xong.
- Liên hệ bên cho vay trả góp trình bày khó khăn, hỏi về gia hạn kỳ thanh toán hoặc điều chỉnh lịch trả. Không phải nơi nào cũng đồng ý, nhưng hỏi sớm luôn tốt hơn để trễ hạn rồi mới nói.
- Tất toán sớm rồi mới cầm, nếu số dư còn lại nhỏ và bạn xoay được. Hỏi rõ phí trả trước hạn. Sau khi tất toán, xin giấy xác nhận đã hoàn thành nghĩa vụ và yêu cầu gỡ phần mềm quản lý nếu có.
- Bán máy lấy tiền trả hết khoản trả góp, phần dư dùng cho việc cần. Cách này cắt hẳn một khoản nợ thay vì thêm một khoản.
- Cầm tài sản khác đã thuộc sở hữu trọn vẹn của bạn, nếu có.
- Vay người thân với lịch trả rõ ràng, viết giấy để hai bên cùng yên tâm.
Nếu sau khi cân nhắc bạn vẫn cầm, chỉ chọn trường hợp máy chắc chắn thuộc sở hữu của mình (trả góp qua thẻ tín dụng, hoặc hợp đồng vay không có điều khoản về máy và không có phần mềm khoá), nói thật với tiệm, vay ít nhất có thể, và đặt lịch chuộc trước kỳ trả góp kế tiếp. Tránh mọi nơi nhận máy trả góp mà không hỏi gì: đó thường là dấu hiệu của cho vay ngoài khuôn khổ, lãi và cách đòi nợ đều bất lợi.
Tiệm sẽ hỏi gì và bạn nên trả lời thế nào
Khi thấy máy đời mới, giá trị cao, nhân viên thường hỏi máy mua ở đâu, mua thẳng hay trả góp, đã trả xong chưa. Câu hỏi này không nhằm làm khó bạn mà để xác định quyền sở hữu và rủi ro máy bị khoá. Trả lời thật, kèm giấy tờ nếu có: sao kê thẻ tín dụng thể hiện giao dịch mua, hợp đồng vay đã tất toán, hoặc hoá đơn đứng tên bạn.
Giấu chuyện máy đang trả góp có thể khiến giao dịch đổ vỡ sau này. Nếu máy bị khoá trong lúc cầm, tiệm có căn cứ cho rằng bạn đã cung cấp thông tin sai, và mọi thoả thuận ưu đãi về gia hạn hay lãi đều khó giữ. Ngược lại, tiệm biết rõ tình trạng từ đầu sẽ đưa ra mức cho vay và điều kiện phù hợp, hoặc từ chối thẳng để bạn tìm hướng khác sớm.
Nếu bạn đã tất toán khoản trả góp, giữ lại giấy hoặc tin nhắn xác nhận hoàn tất nghĩa vụ và kiểm tra máy đã được gỡ hồ sơ quản lý thiết bị chưa. Có trường hợp khoản vay đã trả xong nhưng phần mềm quản lý vẫn còn trên máy do chưa được bên cho vay giải phóng; liên hệ tổng đài của họ để yêu cầu gỡ, rồi mới mang máy đi. Tiệm thấy máy sạch, có giấy xác nhận, sẽ coi như máy mua thẳng.
Trường hợp laptop trả góp cũng tương tự. Laptop ít khi cài phần mềm khoá như điện thoại, nhưng câu chuyện quyền sở hữu và nợ chồng nợ không khác gì. Tra tiệm gần bạn trong danh bạ theo tỉnh thành nếu muốn hỏi chính sách của vài nơi trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Trả góp 0% qua thẻ tín dụng thì máy có phải của mình không?
Có. Khi quẹt thẻ, cửa hàng đã nhận đủ tiền từ ngân hàng, bạn là chủ sở hữu máy và nợ ngân hàng khoản trả góp. Tiệm cầm đồ thường nhận như máy mua thẳng. Bạn vẫn phải trả đúng kỳ để không phát sinh lãi và phí thẻ.
Đã trả gần hết tiền góp, chỉ còn một hai kỳ thì có cầm được không?
Về quyền sở hữu, điều đó phụ thuộc hợp đồng chứ không phụ thuộc số kỳ còn lại. Nếu chỉ còn ít, cách sạch nhất là tất toán sớm, lấy giấy xác nhận rồi mới cầm, vừa tránh rủi ro khoá máy vừa dễ được tiệm nhận.
Làm sao biết máy có bị cài phần mềm khoá của bên trả góp không?
Đọc hợp đồng trả góp, tìm điều khoản về quản lý hoặc khoá thiết bị. Trên iPhone, xem mục VPN và quản lý thiết bị trong Cài đặt chung. Trên Android, xem danh sách ứng dụng quản trị thiết bị trong phần bảo mật. Không chắc thì hỏi trực tiếp bên cho vay.
Trễ trả góp vài ngày có bị khoá máy ngay không?
Tuỳ chương trình. Có nơi gửi nhắc nhở trước, có nơi hạn chế chức năng sau một số ngày quá hạn theo hợp đồng. Thông tin chính xác nằm trong hợp đồng của bạn hoặc tổng đài của bên cho vay, đừng dựa vào kinh nghiệm của người khác.
Cầm máy trả góp có bị xem là lừa đảo không?
Nếu máy thuộc sở hữu của bạn và bạn nói thật với tiệm, đó là giao dịch cầm cố bình thường. Rủi ro pháp lý nảy sinh khi máy chưa thuộc về bạn theo hợp đồng mà bạn khai là của mình, hoặc cố tình giấu việc máy có thể bị khoá. Trung thực là cách tự bảo vệ tốt nhất.
